Дин – им рикIин сидкьивал я
Куьн садра кьванни фикиррик акатайди яни, вучиз са инсанри хъсан крар ийизва, амма разивал гьиссзавач, масабур лагьайтIа, рикIин сидкьидай инанмиш жезва ва руьгь секин жезва? Жаваб кьве гафуна ава: «рикIин сидкьивал».
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дин – им рикIин сидкьивал я». Асгьабри хабар кьуна: «Нин патахъай?» Ада жаваб гана: «Аллагьдин ﷻ патахъай, Адан Ктабдин, Адан Пайгъамбардин ﷺ, мусурманрин гьакимрин ва адетдин мусурманрин патахъай» (Муслим).
И гьадисди чи рикIел гъизва хьи, иман – им гьакIан гафар ва адет хьанвай къайдаяр туш, ам сифте нубатда руьгьдин къенепатан гьал я.
1. Аллагьдин ﷻ патахъай рикIин сидкьивал
Виридалайни кьилин рикIин сидкьивал – им Адан вилик я хьи, Ни чун вири ва амай вири затIар халкьнаватIа. Чи вири крар, ибадат ва ниятар анжах Адан разивал къазанмишун патал хьун лазим я.
Са сеферда асгьабриз лап иердиз капI ийизвай инсан акуна, амма садазни ам таквадайла, ада къайгъусузвилелди капI ийизвай. Умар ибн аль-ХатIтIаба адаз лагьана: «Жуван динда кьве чин алайди жемир. Ибадат сад хьиз ая – вун аквадайлани, вун Аллагьдихъ ﷻ галаз кьилди авайлани».
2. Адан Ктабдин (Къуръандин) патахъай рикIин сидкьивал
Къуръан – им инсандин уьмуьрдин рехъ къалурзавай Ктаб я.
Вуна Къуръан кIелдайла вун адан манадикай фикиррик акатзавани? Аллагьди ﷻ а гафар хсуси ваз лугьузвайди фикирдиз гъваш. Ви килигунин тегьер гьикI дегиш жеда?
Эгер инсанди гьар юкъуз Къуръан кIелиз хьайитIа, амма диде-бубадихъ галаз векъиз рахаз ва я инсанрихъ галаз адалатсузвилелди тухуз хьайитIа, ада Къуръандин илим уьмуьрда ишлемишзавач. РикIин сидкьидай инанмиш кас Къуръандай яшамиш жез алахъзава, ам гьакI кIелиз ваъ.
3. Пайгъамбардин ﷺ патахъай рикIин сидкьивал
Пайгъамбар ﷺ кIан хьун ва адан весийрин рекье аваз фин – им неинки абурукай рахун, гьакI уьмуьрдани Аллагьдин Расулдилай ﷺ чешне къачун я.
Аллагьдин Расул ﷺ регьимлуди, адалатлуди тир, ада инсанрилай гъил къачудай ва зайифбурухъ гелкъведай. Адан рекье аваз фин – им дугъри, эдеблу хьун, масабуруз куьмек гун ва вичин къилихдал гуьзчивал авун лагьай чIал я.
4. Мусурманрин гьакимрин патахъай рикIин сидкьивал
Гьар са мусурманди къайда хуьн ва жемятдин патахъай жавабдарвал тухузвай ксариз гьуьрмет авун лазим я.
Нагагь инсандиз гьукумдин патахъай адалатсузвал акуртIа, ада фитнеяр авун ва абурукай пис рахун лазим туш, гьал дуьзар хъувун патал ада къанундихъ галаз кьадай ва ислягь рекьер жагъурун лазим я. РикIин сидкьивал – им меслят къалурун ва арифдарвилелди дуьзар хъувун я, тамам къайдасузвал тун туш.
5. Адетдин мусурманрин патахъай рикIин сидкьивал
Инсанрихъ галаз рахадайла халис рикIин сидкьивал – им ваз хьана кIанзавай шей гьабурузни хьана кIан хьун, пехил тахьун, алдатмиш тавун ва такабур тахьун я.
РикIин сидкьивал гьикI кутада?
РикIин сидкьивал чи уьмуьрдин пай хьун патал, гьамиша жуван ниятар гуьзчивилик кутун лазим я. Пайгъамбарди ﷺ чирнай хьи, виридалайни важиблуди – им вири рикIин сидкьидай, ви Халикь ﷻ рази хьун патал авун я, инсанри тариф авун патал ваъ.
Адан са гьадисда лагьанва: «…Гьакъикъатда, крариз ниятриз килигна къимет гузва, ва гьар садаз, ада вуч ният авунатIа, гьам гуда…» (аль-Бухари, Муслим).
Дувандин юкъуз Аллагьди ﷻ гьар садаз вичин ниятриз килигна эвез хъийида. Фикирдиз гъваш, куь вилик куь крар ачух жезва ва абур вири кьабулнава, вучиз лагьайтIа куьне абур анжах Аллагь ﷻ патал ийизвай. Гьикьван бахтлу жеда а чIавуз!
Къуй Раббиди ﷻ чун вири чи крарив ва ниятрив рикIин сидкьивилелди эгечIдайвал авурай. Амин.
