Бид’а квез лугьузва?
Бязибуру лугьузва: «Пайгъамбардин ﷺ девирда тавур крар авун гьарам тир бид’а (цIийивилер) я, гьатта эгер абур хъсан, чпикай менфят авай, диндар инсанри ийизвай крар яз хьайитIани». Мад абуру «Гьи бид’а хьайитIани – ягъалмишвал я» лугьудай гьадисдал бинеламиш хьана бид’а хъсанди ва я писди хьун мумкин туш лугьузва? Им гьахъ яни?
Ваъ, абур ягъалмиш я. Къуръандиз, гьадисриз ва Шариатдин къарарриз акси тушир, чпикай мусурманриз хийир авай цIийивилер ийидай ихтияр ава. Гьатта ам туькIуьрайдаз суваб жеда, и кар чна идалай кьулухъ гъидай гьадисди тестикьарзава. Хъсан бид’адик акатзава: диндин илим гузвай институтар, медресаяр; чапдай акъудзавай диндин ктабар; Исламдин телевидение, радио; газетар; диндин конференцияр; мавлидар кIелун патал кIватI хьун; мискIинрихъ минараяр эцигун; машинра ва самолетра аваз гьаж ийиз фин; Исламда арадал къвезвай цIийи илимриз гузвай тIварар, месела: «усул» (дибар), «фикъгьи» (Шариатдин къанун), «тафсир» (Къуръандиз баян гун), ма’ан (гуьрчегдиз рахун), «мантIикъ» (логика), «нагьв» (синтаксис), «сарф» (морфология), «тасаввуф» (тIарикъат); Рамазандин вацра таравигь кпIар жемятдалди авун; жуьмя кпIунал кьве сеферда азан кIелун; къванцин, нехишралди гуьрчегарнавай мискIинар эцигун ва масабур. Инал лагьай кьван шейэр Пайгъамбардин ﷺ девирда авачир, абурун гзаф пай асгьабрин, табиинрин, кьуд мазгьабрин имамрин девирда акъатнава. Абуру и шейэрин гьакъиндай чпин разивал къалурна, гьикI хьи, абур Къуръандиз, гьадисриз ва Шариатдин къарарриз акси шейэр туш.
Ихьтин крар динда тур инсандиз Аллагьдин (=) патай суваб къвезвайди Пайгъамбардин ﷺ гьадисди тестикьарзава:
مَنْ سَنَّ فِي الْإِسْلَامِ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أًجُورِهِمْ شَيْءٌ
(رواه مسلم، نسائي ، إبن ماجه، الترمذي)
«Исламда вичикай менфят авай са кар туькIуьрай инсандиз ам туькIуьрунай суваб жеда ва ада туькIуьрай шейинал амал авур кьванбурун сувабни адаз жеда, гьа са вахтунда адал амал авурбурун суваб гьич тIимил жедач» (и гьадис имам Муслима, Насаиди, Ибну Мажагьа ва Тирмизиди агакьарна). Бязибуру идаз вичикай менфят авай бид’а лугьузва, масабуру адаз хъсан рехъ лугьузва. Кьвед лагьай халифди, Умар асгьабди Рамазандин вацра жемятдалди таравигь кпIар авуникай лагьана: «Гьикьван гуьрчег бид’а я им!» (имам Бухари).
Имам ан-Нававиди вичин «Тагьзибуль-асмаи фи ллугъат» ктабда кхьизва: «Имам аш-Шафииди тестикьарзава: «Пайгъамбардин ﷺ девирда авачир цIийивилер (бид’аяр) кьве патал пай жезва. Сад лагьайбур – Къуръандиз, гьадисриз, асгьабрин суьгьбетриз ва вири алимри сад авунвай гафуниз (ижма’) акси тирбур. Ихьтин цIийивилер (бид’а) ягъалмишвал я. Кьвед лагьайбур – вири алимри сад авунвай гафуналди винидихъ тIвар кьур шейэриз акси тушир цIийивилер. Ихьтин цIийивилер (бид’а) авун къадагъа туш» (3-том, 22-чин). Имам аш-Шафиидин и гафар Байгьакъидини агакьарна («Аль-Мизану аль-Арш»).
Куьне фикир це, Умар асгьабдикай Пайгъамбарди ﷺ ихьтин гафар лагьанва: «Эгер залай кьулухъ пайгъамбар хьанайтIа ам Умар жедай». Имам аш-Шафиидикай Пайгъамбарди ﷺ икI лагьана:
لَا تَسُبُّوا قُرَيْشًا فَإِنَّ عَالِمَهَا يَمْلَاءُ الْأَرْضَ عِلْمًا (رواه الطيالاسي و رواه الحاكم بنحوه البداية و النهاية ج 10/692)
«Къурайш тайифадикай са алим хкатда, адан илим вири дуьньядиз чкIида». И гьадисда имам аш-Шафиидикай ихтилат физвайди Ибн Касира «Аль-Бидаяту ван-нигьаят» ктабда тестикьарна (10-том, 614-чин).
Бес мусурманар низ табий хьурай: и еке алимриз ва я динда цIийивилер твазвай, долларрихъ дин маса гузвайбуруз? Дугъриданни, абуру чпи Къуръандиз, гьадисриз, асгьабрин гафариз ва алимрин къарарриз акси цIийивилер (бид’а) динда твазва. Абуру мусурманриз мушрикар (са Аллагьдилай (=) гъейри маса шейэриз икрам ийизвайбур), тIарикъатдин муьридризни абурун устазриз бутар лугьузва, мусурманрин арада къал, фитне твазва, халкь гьукуматдиз акси яз экъечIдайвал ийизва, мавлидар, зикир, салават кIелдайвал кIватI хьун чIуру бид’а я, авлияйрин ва имамрин гафар Къуръандихъ галаз кьан тийизвайбур я лугьузва ва гьа са вахтунда чеб виридалайни хъсандиз Къуръан, гьадисар чидайбурай кьазва. Абуруз инсанар тек са чпин фикирдиз табий хьана кIанзава. Абуру чпиз кьетIен тIвар ганва «салафиюн» (виликан девирда хьайи алимар); са сеферда кьванни капI тавур ва я маса еке гунагь авур инсан кафирвиле тахсирлу ийизва; Аллагь (=) Аршдин винел, цаварал ала лугьузва; герек тир дережадиз акъат тавунмаз (ижтигьад) Къуръандайни гьадисрай къарарар кьабулзава; кафирри ва диндин гьакъиндай авам инсанри алай вахтунда авунвай Къуръандин чIуру таржумаяр кIелзава, гьавиляй абур ягъалмишни жезва. Ибур вири, са шакни алачиз, гьарам тир бид’аяр я.
ЧIуру цIийивилерик мад акатзава: музыка ва ички квай мехъерар къурмишун, итимрини дишегьлийри санал кьуьлер авун; ришветар гун; Исламдин чирвилер къачун тавун ва масабур.
