Духтур Николай Амосован меслятар
«ЧIехи пай начагъвилера тахсирлубур тIебиатни жемят туш, анжах инсан вич я. Гзаф вахтара ам кагьулвал ва къанихвал себеб яз азарлу жезва, амма бязи вахтара акьулсузвиляйни». Н.М.Амосов
Николай Михайлович Амосов – кардиолог, хирург, лайихлувилелди илимдин кардал алахъзавай духтур, вич бедендин упражненийри уьмуьр яргъи ийизвайдан, инсандикай стрессриз дурум гудайди ийизвайдан чешне яз, ада инсанриз гужлу ашкъидалди сагълам уьмуьр тухунихъ эвер гузвай.
Николай Амосован сагъламвилин къайдари лугьузва:
1. «Духтурри квекай сагъламбур ийидач».
Духтурри чанар къутармишзава, азарлубур сагъар хъийизва, амма сагъламвал сифте нубатда инсан вичин бедендихъ гьикI гелкъвезватIа, гьадалай аслу я. Ахтармишунин рекьелди Амосова инсан патал вичи туькIуьрай азаррин вилик пат атIунин упражненийрин менфят субутна.
Амосова яргъи уьмуьрдин лап регьят рецепт, тренировкайрин «Кьадар эцигунин ва кIвалахдин къайда» (куьрелди РОН) теклифна. Ам кьуд кьилин паюникай ибарат я:
1. Дуьз тIуьн. ТIуьна кьилинди – им жуван иштягьдихъ галаз женг чIугун я. Лап кутугай заланвал – им буйдикай 105-110 хкудайла акъатзавай кьадар я. Йикъа 3-4 сеферда тIуьн лазим я, гьафтеда са сеферда каш чIугуна кIанда.
2. Физический упражненияр. Алай девирда инсанри бедендалди гужлу крар авун тIимил хьуниз килигна, чIехибуруни аялрини йикъа са сят тренировкайриз чара авун лазим я. Амосова 10 упражнение туькIуьрна, абурукай гьар сада гантелар ишлемишун квай 100 гьерекат ава. Мад пакамаз са сятина 9-10 километрдин йигинвал аваз катун лазим я, гьар юкъуз кьве километрдиз. Катдайла нефес нерай чIугун лазим я.
3. Ахварин ва ял ягъунин къайда кьиле тухун. Юкьван жуьреда инсанриз муьжуьд сят ахвар герек я. Беденди ва нервный къурулушди ял ягъ тийиз, акьул кьадардилай артух гужа гьатунин нетижада арадал атай ахварал тефинин гьакъиндай къалабулух акатна кIандач. Ахварал тефидай чIавуз кьилиз къвезвай фикирар Амосова са чарчел кхьин меслят къалурзава. Адалди мефтIеди вичик къалабулух кутазвай затIар чарчел ичIирзава ва гуж гуникай азад жезва.
4. Психологиядин жигьетдай секин жез чира. Психологиядин секинвал хьун патал стресс тежедайвал авун, руьгьдин секинвал хуьн, мураддив агакьун патал кIевивал авун ва гьамиша режим хуьн, жуван гьиссер хуьн важиблу я. «Жувал агъавал ийиз чира, - лугьудай Амосова. – Гзаф къизмиш хьайила везиндалди (ритмично) кьериз нефес чIугвазва ва жакIумар бушриз алахъзава».
НАИДА АЛИЕВА
