Пис ахварар аквазва
Заз мукьвал-мукьвал кечмиш хьанвай чIехи диде ахварай аквазва: гьикI чун хуьре яшамиш жезватIа, хуьрек гьазурзаватIа, къарникъузар кIватIиз тамуз физватIа. Амма эхиримжи ахварра адал ивидай хьанвай парталар ала ва ада зал иви алтадзава. Заз лап кичIе хьана. Пис ахваррикай гьикI азад жеда?
Алимдин жаваб:
Чи диндал асаслу яз, ахварар пуд жуьре ава. Сад лагьайди – хъсан ахварар, абуруз Аллагьдин ﷺ патай тир ахварар лугьузва. Кьвед лагьай жуьредик шейтIандин патай тир ахварар акатзава, абуру рикIик къалабулух кутазва. Пуд лагьай жуьре – кьилел атай вакъиайрин нетижаяр тир ахварар: инсанди са квекай ятIани фикир ийидайла, рикIик кьадайла, адаз ам ахварайни акваз гатIумзава.
Хъсан ахварар – ибур чпик хъсан хабарар квай ва ксанвайдаз рикIиз такIан жедай гьиссер арадал тегъизвай ахварар я. Абура са вуч ятIани Аллагьдин ﷺ патай ава. Ахьтин ахварри са квекай ятIани виликамаз хабардар авун, са хъсан кардин рехъ къалурун мумкин я. Гзаф вахтара ахьтин ахварар къвезмай кардикай хабар гудайбур жеда.
ШейтIандин патай тир ахварар пис азаб гудай ахваррик акатзава. ШейтIан инсандин фагьумдиз гьахьиз алахъзава, ам рекьяй акъудзава ва ада рикIе гьар жуьрейрин кичIевал ва лап умудсузвилин гьал тун мумкин я.
Кьилел атай вакъиайрин нетижайрин ахварра са гьихьтин ятIани мана авач. Абур йикъан къене инсандин кьилел атай крари арадал гъанвай гьал ва я адан фикиррин, важиблу месэлайрин жаваб я.
Гьамиша йифиз пис ахварри инжиклу ийизвай инсандиз гьихьтин меслят къалурда кьван?
Сифтени-сифте, эгер пис ахвар акунватIа, ам садазни ахъаюн ва, виридалайни важиблуди, ахварай акур крариз чIехи метлеб гун герек туш. Аллагьдивай ﷺ шейтIандин писвиликай хуьн, гунагьрилай гъил къачун ва сагъ-саламатвал тIалабун лазим я.
Ахваррин патахъай Аллагьдин Расулди ﷺ лугьудай: «Нагагь квекай садаз вичиз бегенмиш тир ахварар акуртIа, абур Аллагь Тааладин патай я ва къуй ада Аллагьдиз ﷺ шукур авурай ва абур масабуруз ахъайрай» (Аль-Бухари).
И гьадисдин имам Муслима гъизвай жуьреда лугьузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…ва вичиз кIандай инсанрилай гъейри, садазни ахъай тавурай. Эгер адаз са маса, вичиз бегенмиш тушир ахвар акуртIа, ам шейтIандин патай я. Къуй ада Аллагьдивай ﷺ вич гьа ахварин писвиликай хуьн тIалабрай (лугьурай: «Аузу биллягьи мина шшайтIани рраджим») ва садазни (ахьтин ахварар) ахъай тавурай, ва а вахтунда ахьтин ахварри адаз зарар гудач».
Гьавиляй пис ахварар рикIик кьан тийиз ва винидихъ чна лагьайвал ийиз алахъ. Аллагьди ﷺ чи хиве тунвай крариз гзаф фикир це, мукьвал-мукьвал Адавай гъил къачун тIалаб, салават кIела, иллаки ксудалди вилик. ГьакIни кьейибурун патахъай тIалаб, абуруз регьим ийидайвал ва гъил къачудайвал, кьилди къачуртIа, квез ахварай аквазвай куь чIехи дидедин патахъай, адахъ Къуръандай са затI кIела, муьгьтежбуруз садакьа пая.
Психологдин меслят:
Кар ана ава хьи, чIехи пай ахварар – чи мефтIедин кIвалахдин нетижа я. Чи кьилел атай вири крар ахвара четин кIалубда гьатзава ва акьулди кьабулдай жуьреда абурун гъавурда акьун мумкин туш.
Ингье гьа куь дуьшуьшдани. Икьван чIавалди чIехи дидедикай аквазвай ахварар адетдинбур тир. Амма са вахтунда ва малум тушир себебралди квез гьахьтин пис ахвар акуна. Гьелбетда, кичIе хьана, куьне ам гьар сеферда тикрар жедайвал авуна.
Гьакъикъатда лагьайтIа, тикрар жезвай пис ахварикай къутармиш хьун лап регьят кар я. Сифте куьне авуна кIанзавай кар, им ахьтин ахвари куь чIехи диде кечмиш хьайидалай кьулухъ ам авай гьал къалур тийизвайди гъавурда акьун я. Ина, аквадай гьалда, са тIимил вилик куь кьилел атай рикIик теспачавал кутадай карди таъсирнава.
Эхирдай заз куь чIехи дидедин тIварцIихъай квелай алакьдай, квез къулай тир жуьреда садакьа гун квез меслят ийиз кIанзава. Эгер куьмек кIанз куьне руьгьдин газетдин редакциядиз суал ганватIа, куьн, аквадай гьалда, Аллагьдихъ ﷺ инанмиш кас я ва ихьтин тежрибадикайни квез куьмек жеда.
