РикIин хиял тир кIвалах гьикI жагъурда?
ВУЗ акьалтIарайдалай кьулухъ за яргъал вахтунда жува кIелай пешедай кIвалахнач. Галат хьана ва аман атIана, жув цIийи кIвалахда ахтармишун кьетIна. Къазанмишиз кIанзава ва а кар хушвилелди ийиз кIанзава. РикIин хиял тир кIвалах гьикI жагъурда?
Алимдин жаваб:
Дуьз ният – им надир тир алат я, вич себеб яз мусурмандивай гьатта адетдин крарни ибадатдиз элкъуьриз алакьдай. Хизан хуьн патал ийизвай адетдин кIвалах, мукьвабурухъ гелкъуьн, жуван везифаяр тамамарун ва гзаф маса крар Аллагьдиз ийизвай ибадат хьун мумкин я. Акси гафарни дуьзбур я: пис ниятди гьатта виридалайни хъсан ва тарифдин кIвалахни эйбежер гьалдиз гъун мумкин я.
Жуван хизан патал пул къазанмишунни инсандиз суваб жедай Аллагьдиз кIани кар я. Амма нагагь дуьз ният тахьайтIа ва диндин къайдайрал амал тавуртIа, къазанмишай гьакъи инсан патал бедбахтвилиз ва жазадиз элкъуьн мумкин я.
Аллагь Таалади Вичин эхиримжи ктабда лагьанва (мана): «КапI куьтягь хьайила гьарнихъ чукIукI ва кьве дуьньядани агалкьунар ва бахт хьун патал гьакъисагъ зегьметдалди Аллагьдин няметар къачу ва Адаз гзаф зикир ая» («Аль-Жума» сура, 10-аят).
Михьи Суннадиз талукь яз лагьайтIа, гьалал гьакъи жагъурун патал чун гьевеслу ийизвай гзаф гьадисар ава. Аллагьдин Расулдин са гьадисда лагьанва: «Гьикьван гуьзел я михьи касдив гвай михьи малдевлет!» (Аль-Бухари).
ГьакIни важиблу я кIвалахдихъ къекъведайла рикIин сидкьидай Аллагьдик умуд кутун. Пайгъамбарди лагьана: «Эгер куьне лазим тегьерда Аллагьдик умуд кутуртIа, Ада квез мукай лув гана гишиндиз физвай, амма тух хьана элкъвена хквезвай къушариз хьиз пай гуда» (Муслим).
Виликдай авай бязи михьи ксари лугьудай: «Аллагьдик умуд кутур – ва ваз галатвал тахьана ва кьуьруькар авачиз ви пай вал агакьда».
КIвалах хкядайла чна квез истихар авун меслят къалурзава: чна дуьз кIвалах хкядайвал Аллагьдивай куьмек тIалаб. Аллагьдин Расулди асгьабриз чпин крара истихар ийиз чирна: «Истихар авур касдиз зарар жедач ва меслят гъайи кас пашман жедач, ва кьенят авур касдиз дарвал жедач» (АтIТIабарани).
ГьакIни игьтияж кьилиз акъатунин («салят аль-гьажати») капI авуртIа жеда. И капI кьве ракатдикай ибарат я.
Пайгъамбарди лагьана: «Аллагьдихъ ва я инсандихъ игьтияжвал хьайи касди къуй лазим къайдада дастамаз къачурай, ахпа кьве ракатдин капI авурай ва и дуьньядинни эхиратдин крарик акатзавай затIарикай вичиз кIандай шей тIалабрай, вучиз лагьайтIа абур вири кьисмет авунва» (Ибну Мажагь).
И кпIунин сад лагьай ракатда «Аль-Фатигьа» сурадилай кьулухъ «АльКафирун» сура ва кьвед лагьай ракатдани – «АльИхлас» сура кIелайтIа хъсан я.
Психологдин меслят:
Куьне лап машгьур суал гана. Малум тир мисалди лугьузва хьи, жуван рикI алай пеше жагъурна кIанда, гьа чIавуз са юкъузни кIвалах авун герек къведач. Амма мисалда регьят кар гьамиша уьмуьрда регьят туш.
Куь дуьшуьшда са лап важиблу шартI ава – кьилин пешекарвилин образование. Куьне куь пешедай кIвалах тавуни къалурзава хьи, эгер куьне куь пешедай кIвалах авуртIа, ида квез гзаф шадвал гуда. Эгер куьне кIелай пешедай квез кIвалах ийиз кIанзаватIа, куьне а карда куьн ахтармишайтIа хъсан жеда. Мумкин я, и йисара куь рикIелай гзаф затIар алатна жеди ва и карни гьисаба кьуна кIанда, амма цIийи затI чирдалди виликдай чирай шей рикIел хкун регьят я.
Амма гьикI хьайитIани, гьар гьи пешеда хьайитIани вичин хъсан патарни ава, пис патарни ва гьи кIвалах ийиз хьайитIани, вахтвахтундилай инсан галат жеда. Им адетдин кар я, гьавиляй ял ягъунни ава (экскурсия, маса шегьердиз фин ва мсб.) ва ада нервийрин къурулуш цIийи кьилелай кардик кухтазва.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
