Етимдин эменни зулумдалди тlуьн
Етимдин эменни зулумдалди тlуьн
Исламда муьжуьд лагьай чlехи гунагь – им етимрин мал-девлет чуьнуьхун, етимар ва я абурун къаюм (абуруз килигзавайди) алдатмишарна абурун эменни къачун, ам гужуналди къакъудун я. Са гафуналди, етимрин мал-девлетдив анжах михьи ниятдалди, яни етимриз хийир гудай ният аваз эгечlун лазим я. Идан патахъай Аллагь Таалади Къуръанда лагьанва (мана): «Етимрин эменнидив куьн анжах хъсан ниятралди агат» («Аль-Анам» сурадин 152-аят).
Ислам – им зайифбурун ихтиярар хуьзвай, абуруз хъсанвал авун буйругъзавай дин я. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зайиф кьве касдин: етимдин ва дишегьлидин ихтиярар куьне хуьх!» (Ибн Мажагь). Яни абуруз азият гумир!
Етимар кlан хьун
Етим вичин буба кечмиш хьанвай, яшар тамам (14,5 йис) тахьанвай аял я. Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ етим тир. Гьавиляй етимар чаз кlан хьун лазим я. Адан патахъай Къуръанда лагьанва: «Бес Аллагьдиз ﷻ вун етим яз жагъаначни, ахпа Ада Вичи вун хвеначни?» (Ад-Дугьа» сурадин 6-аят). Икl хьайила, етим лугьудай гаф пис тегьерда, лакlаб хьиз ишлемишун къадагъа я. Гьикl хьи, махлукьатрикай виридалайни хъсанди – Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ етим тир. Гьа етимвилелди Аллагьди ﷻ адан дережа генани виниз акъудна.
Виридалайни хъсан кlвал
Гьуьрметлу стхаярни вахар, квез мусурманрин виридалайни хъсан кlвал гьим ятlа чидани? Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Етим авай ва адаз хъсанвал ийизвай (регьимдалди адахъ гелкъвезвай) мусурманрин кlвал виридалайни хъсанди я. Амма етим авай ва адаз азият гузвай (адан ихтиярар хуьн тийизвай) мусурманрин кlвал виридалайни писди я» (Ибн Мажагь).
Зурба суваб ва хъуьтуьл рикl
Инсанрин рикlер кlевибур ва хъуьтуьлбур жезва. «Аль-Бакъара» сурадин 74-аятда Аллагь Таалади залумрикай ягьудрикай ихьтин гафар лагьана (мана): «Ахпа куь рикlер кlеви хьана, абур къванериз ухшар хьана, гьатта къванерилайни кlеви хьана…». Къуй Аллагьди ﷻ чи рикlер ахьтинбур тавурай!
Бес рикl хъуьтуьл хьун патал вуч ийида? Гьелбетда, эвел инсан мусурман хьун лазим я. Ахпа адавай Пайгъамбардин ﷺ меслятдикай вичиз хийир хкудайтlа жеда. Аллагьди Расулди ﷺ лагьана: «Вичин рикl хъуьтуьл хьана кlанзвай касди кесибриз тlуьн гурай ва етимрин кьилелай гъил (капаш) алтадрай» (Агьмад).
Етимдин кьилелай гъил алтадай касдиз зурба сувабни жезва. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Етимдин кьилелай гъил алтадай касдиз адан гъил хкlур гьар са чlарчlяй сувабар кхьида. Ни етимдиз хъсанвал авуртlа, ам захъ галаз санал Женнетда жеда…» (Агьмад).
Цlай незвайбур
Етимриз писвал абурбуруз Аллагьди ﷻ пис жаза гуда. Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Етимрин эменни зулумдалди незвайбуру гьакъикъатда чпин руфунар цlалди ацlурзва ва абур Жегьеннемдиз фида» («Ан-Нисаъ» сурадин 10-аят). И аятдикай хабар хьайи, са зерре кьванни иман ва акьул авай кас етимрин мал-девлетдив адалатсузвилелди гьич садрани агатдач.
Гьакlни етимрин эменнидин патахъай Аллагь Таалади икl лагьанва (мана): «Етимрив (абурун яшар тамам хьайила) абурун эменни вахце ва (куь) пис (эменни) хъсандал (абурун) дегишармир. Куь мал-девлетдихъ галаз абурун мал-девлет немир. Гьакъикъатда, ам чIехи гунагь я» («Ан-Нисаъ» сурадин 2-аят). Маса аятда лагьанва (мана): «Етимар ахтармиша (абурун акьул ва мал-девлет идара ийиз алакьун), та абур эвленмиш жедай яшдив агакьдалди. Эгер квез абурун акьул тамамвилихъ агакьнаваз акуртIа, абурув чпин эменни вахце. Ам нубатсуз харж ийиз гьерекатна немир, та абур чIехи жедалди. (Къаюмрикай) Девлетлу кас (етимрин мал-девлет ишлемишуникай) сабур авуна акъвазрай, амма вуж кесиб ятIа, къуй (адакай) герек хьайила вичиз харж авурай. Куьне абурув чпин мал-девлет вахкудайла, ам шагьидар алай чкадал вахце. Аллагьди (инсанривай) гьахъ-гьисаб истемишдайди бес я» («Ан-Нисаъ» сурадин 6-аят).
Къуй Аллагьди ﷻ чаз куьмек гурай етимриз ва амай зайиф инсанриз хъсанвал ийиз ва абур писвал авуникай хуьрай! Амин.
