«Гьеле тух хьанвач…»

Къафкъаздиз Ислам атун асгьабрин (Пайгъамбардин куьмекчийрин) девирда башламишна ва адаз цIипуд асирдилай гзаф тарих ава. Гьа вахтарилай кьулухъ вири дуьньяда чи уьлкве дин кIевиз кьунвай ва Исламдин къанунрал амал ийизвай чка хьиз машгьур я. Сифте нубатда им Къафкъазда вири девирра авай гзаф кьадар диндин алимрин, шейхерин ва валийрин гьунар я.

Амма, хиве кьуна кIанда, жуьреба-жуьре чкайра, чаз бубайрилай атайбур яни, тахьайтIа цIийиз арадал атанвайбур яни, адетар ава ва абур ишлемишзава. Гьатта диндал амал ийизвай мусурманарни абурун таъсирдик ква.

Абурукай сад – итимди авур зинавилин гунагь дишегьлиди авур гунагь хьиз инсанри айиб авун лазим туш лугьудай фикир. Алай аямда итимринни дишегьлийрин арада жезвай рафтарвилера гзаф беябурчивилер жезва. Гьа са вахтунда бязи жегьилриз зина авун ахьтин дамахдин кар хьанва хьи, абурун мецел алай ихтилатар анжах гьадакай я.

Жегьил гадайривай гзаф вахтара нубатдин «кьегьалвиликай» ийизвай ихтилатрин ванер къведа, амма виридалайни писди ам я хьи, абуруз яб гузвайбуру неинки абур айибзавач, аксина, адан «кьегьалвилел» чпин хуш гьейранвал къалурзава.

Амма им гьеле мусибатдин са пай я, и ихтилатриз адет яз гьахьтин жегьилри яб гузва эхир. Еке мусибат ам я хьи, диде-бубайри ва маса мукьва-кьилийри жегьилдин крарикай хабар яз, ам айибзавач ва гележегда ада вич гьакI тухунин вилик пад кьазвач.

Бязи диде-бубайривай гьатта ихьтин гафарни ван къвезва: «Ам гьеле жегьил я. Чи хва гьеле тух хьанвач». Гьа са вахтунда, нагагь дишегьлиди зина авуртIа, ам вири тухумдиз беябурчивал я. Ам лап кIевиз пислемишда гьатта гьа дидебубайрини, ни чпин хци авур зина кьегьалвиляй гьисабзавайтIа.

Дугъриданни, дишегьлиди зина авун – им вирида айиб гъун лазим тир акьалтIай пис гунагь я, амма гьа са вахтунда итимди авур гьа-гьа гунагь гьич са кIусни кьезил туш ва амни айиб авуниз лайихлу я, вучиз лагьайтIа Аллагь Таалади абуруз гьа сад хьтин жаза гьазурнава. Гьавиляй вири инсанри, иллаки диде-бубайри, зина авурдан диши-эркеквилиз килиг тавуна ам пислемишун ва айиб авун лазим я. И кардани инсанрикай виридалайни хъсандалай – Мугьаммад Пайгъамбардилай чешне къачун лазим я.

Абу Умамади лагьана: «Садра Пайгъамбардин патав са жегьил гада атана ва ада лагьана: «Я Аллагьдин Расул ! Заз зина ийидай ихтияр це». Инсанар жегьилдихъ элкъвена ва туьнтдиз лагьана: «Кис, кис!» Пайгъамбарди адаз лагьана: «Мукьвал ша». Гада патав атана. Пайгъамбарди лагьана: «Ацукь». Гада ацукьна. Ахпа Пайгъамбарди адавай жузуна: «Ваз гьа кар ви дидедиз хьана кIандайни?» Жегьилди лагьана: «За Аллагьдал кьин кьазва, ваъ, я Аллагьдин Расул , къуй зун вун азад авунин себеб хьурай!» Пайгъамбарди лагьана: «Инсанрикай садазни вичин дидедиз ахьтин кар хьана кIан жедач».

Ахпа Пайгъамбарди адавай жузуна: «Ваз гьа кар ви рушаз хьана кIандайни?» Жегьилди жаваб гана: «За Аллагьдал кьин кьазва, ваъ, я Аллагьдин Расул , къуй зун вун азад авунин себеб хьурай!» Пайгъамбарди лагьана: «Инсанрикай садазни вичин рушариз ахьтин кар хьана кIан жедач».

Ахпа Пайгъамбарди адавай хабар кьуна: «Ваз гьа кар ви вахаз хьана кIандайни?» Гадади жаваб гана: «За Аллагьдал кьин кьазва, ваъ, я Аллагьдин Расул , къуй зун вун азад авунин себеб хьурай!» Пайгъамбарди лагьана: «Инсанрикай садазни вичин вахариз ахьтин кар хьана кIан жедач».

Ахпа Пайгъамбарди адавай жузуна: «Ваз гьа кар ви эмедиз хьана кIандайни?» Жегьилди лагьана: «За Аллагьдал кьин кьазва, ваъ, я Аллагьдин Расул , къуй зун вун азад авунин себеб хьурай!» Пайгъамбарди лагьана: «Инсанрикай садазни вичин эмейриз ахьтин кар хьана кIан жедач». Адалай кьулухъ Пайгъамбарди хабар кьуна: «Ваз гьа кар ви халадиз хьана кIандайни?» Жегьил гадади жаваб гана: «За Аллагьдал кьин кьазва, ваъ, я Аллагьдин Расул , къуй зун вун азад авунин себеб хьурай!» Пайгъамбарди лагьана: «Инсанрикай садазни вичин халайриз ахьтин кар хьана кIан жедач».

Ахпа Пайгъамбарди гададин къуьнел гъил эцигна ва лагьана: «Я Аллагь , адан гунагьдилай гъил къачу, адан рикI михь ва ам зинадикай хуьх».

Адалай кьулухъ гадади мад садрани ахьтин суалар хганач» (Агьмад, альБайгьакъи).

Арифдар мисалралди Пайгъамбарди жегьил кас а гунагьдин мурдарвилин гъавурда туна, вучиз лагьайтIа гьар са руш, дишегьли са нин ятIани диде, вах, руш ва икI мад жезва. Пайгъамбар адан иман мягькемариз ва гьар юкъуз рикIиз кIан жезвай къадагъа тир крарихъ галаз женг чIугун патал къуват гуз алахънавай.

Инсандин тухум хуьн патал Халикьди Вичин лукIариз некягь алачир къанунсуз алакъайрикай яргъа хьун эмирнава. ГьакIни тухум хуьн патал чи динди аялриз дуьз тербия гун, жуван ва чарадан намус хуьн эмирзава.

Къуй Аллагьди чаз рикIин сидкьидай туба ийидай мумкинвал гурай ва гунагьрилай гъил къачурай. Ам – Гъил Къачудайди ва туба Кьабулдайди я.

НУРМУГЬАММАД ИЗУДИНОВ