Убратусса МухIаммад-хIажи

Убратусса МухIаммад-хIажи

Убратусса МухIаммад-хIажи

Аьлил арс МухIаммад увну ур Убрав 1678 шинал. ЧIивисса чIумала га ивкIун ур хъинну дуккаврил гъира бусса. Му дуклай ивкIун ур яруссаннал шяраватусса Кьудукьиял Мусал арс МухIаммадлучIа, муния махъ цаппара цаймигу аьлимтурачIа. Оьрмулул 17 шинаву га лавгун ур элмулул кIулшивурттал хъирив аьрабусттаннайн. МухIаммад Убри ивну ур чIявусса билаятирттайн – Йемен, Египет, Саоьд Аьрабусттан.

Ца ппурттуву га дуклай ивкIун ур Йеменнал щейх МухIаммад СалихIлучIа. Щейх МухIаммад СалихIлучIан Дагъусттанная дуклан бувкIун бивкIун бур шама жагьилсса оьрчI. Гайннан ччай бивкIун бур щейхнаяту элму сиррул раббани (Заннал яла кьюлтIмур элму). Га элму кIулманаща ччимур даву дуван бюхъайссар тIар, ганая хъунмасса гужрал заллу шайссар тIар. Мунияту га элму ччи-ччиманан лахьхьин дувайссагу диркIун дакъар.

Щейхнал гьарца мутааьлим ххал увайсса ивкIун ур, га элму лахьхьин дуван лайкьсса урив ягу акъарив. Ххал бувайсса ххуллурдугу жура-журасса бивкIун бур. Сирру раббани элму лархьхьуминнал оьрму кутIасса бикIайссар тIар, ягу ганал хьхьичIунсса инсан ивчIайссар тIар.

Щейх МухIаммад СалихIлул жагьилтурахьгу цичIав къаувкуну, гай захIматсса давуртту дуллали бувну бур. Цаппара хIал хьувкун, жагьилтурал ссавур кIюла дуклан диркIун дур. Ца зурува гайннавасса ца шавай лавгун ур, кIива зурува гамагу лавгун ур. ЛивчIун ур так ца МухIаммад Убри. Щейхнал цIувххуну бур: «Ина циван авцIура, вищалми шаппай лавгуннихха?» - куну. МухIаммад Убриналгу: «На ивчIаннин ссавур дуванна, анжагъ сирру раббани элму лахьхьин бюхъарча» – увкуну жаваб дуллуну дур. Щейх МухIаммад СалихIлулгу га ссавур дусса унутIий, цIагу дурну лахьхьин дурну дур сирру раббани элму.

Яла мунияр махъ МухIаммад Убри дуклай ивкIун ур Накьшубанди тIарикьатрал щейх Шамуллал Мурад бин Аьлича, суфийтал хIадур байсса мурадийячIа. Тийх уссаксса хIаллай ганан лавхьхьуну бивкIссар личIи-личIисса мазругу.

Жагьилсса аьлимчу МухIаммад Убри тих уна цаннияр ца ххуйсса луттирду машан ласлай, батIлан ивкIун ур. Аммарив тиккусса кIанттул закондалин бувну, кьатIаллил инсаннан мукунсса луттирду баххан ихтияр къадиркIун дур. МухIаммад Убринал бувцуну бур цанма кулпатну тихасса душ. Цува тиха махъунай нанисса чIумал ганал кулпатрахь цащалва Дагъусттаннай бачу увкуну бур, амма та рязи хьуну бакъар.

Аьрабнал билаятирттаяту Убринал лавсун увкIун ур арулва балчаннуйсса луттирду. Цала буттал шяраву ганал бувну бур цIусса мизитгу, мизитрал чIарав чаклин биссайсса кьуллагу. Му кьулла хIакьинусса кьинигу сагъну бур. МухIаммад-хIажинал ххаллилсса библиотекалуву бивкIун бур мукьазарва лу. Ца заманнай Имам Шамиллулгума га библиотекалува лу лавсун бивкIссар тIар. Убриннал библиотекалулгу, мадрасалулгу хъунмасса кIану бувгьуссар элму гьаз давриву, элмулухсса гъира ххишала бавриву.

Убурдал шярявалу

МухIаммад Убри зий ивкIун ур кьадину Вихьуллал шяраву, яла Дагъусттаннал дазуя арх бакъасса Шаки тIисса Азирбижаннал шагьрулий. ЛивчIмур оьрму бувтун бур Убурдал шяраву.

Цала караматрал каши ганал нажагь дакъа ишла къадувайсса диркIун дур.

МухIаммад Убринал бивкIссар чIявусса мутааьлимтал: МухIи-ннал Дамадан, Ссугъращиял АьбдурахIман ва ПирмухIаммад, Ахттиял РахIманкъули, Ширваннаясса Халид Сулайман, щейх Исмаил Курдамери. Убурдал МухIаммад-хIажи угьара хьувкун, ганачIан элму лахьхьин увкIун ур Кумиял СалихI-апаннигу.

Угьарасса оьрмулуву МухIаммад Убри лавгун ур хIажлив. ХIажлияту зана хьуну ца нюжмардувун 1746-ку шинал рабиоьл-ахир зурул 13-нний дунияллия накьлу хьуну ур. Га увччуссар Убурдал хIатталлил ялтту чулий. МухIаммад-хIажи Убринал чIарав увччуну ур ганал наслулиятусса аьлимчу Асадуллагь.

Я Аллагь, ганал барачат ва шафааьт Кьиямасса кьини жуйнгу биян бува!

Аь. Хiажиева. «Лакрал диндалул агьлу»

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...