Дукра дуркуну махъ баймур

Дукра дуркуну махъ баймур

Дукра дуркуну махъ баймур

Дукра дукаврил ца агьамсса тIалавшинна – лякьа дуцIин къадаву. Дуркуну къуртал шайхту кIисри марцIгу бувну, кару шюшайссар. Супралий мюршсса ччатIул касакру кьабитаву къахъинссар. ХIадисраву тIий бур: «ЧчатIул хъисру бавтIун бувкуманан кьисмат гьарза бантIиссар Аллагьнал ﷻ, ганал оьрчIругу къашайшивурттая ва бала-апатIирттая буруччинтIиссар» (Абу Шейх).

 

Ккарччал дянив лирчIсса дукия (ккарччухсса) кьадитан къа-бучIиссар, ххалух ягу тIундалух (ссимакрах) дуккан дурну, пув учин аьркинссар. КьюлтI учин бучIиссар мазрах дуккан дурсса ккарччухсса.

Дукра дуркуну махъ жунма циняв неъматру буллусса Заннайн щукру бан аьркинссар, укунсса махъру увкуну:

 

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

 

«АльхIамду-лиЛля́гьи-ллязи́ атIъаьмана́, ва сакьа́на́, ва джааьляна́ миналь-муслими́н»

ХIадисирттаву дур укунсса дуаьгу:

الحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ

 

«АльхIамду-лиЛля́гьи-ллязи́ атIъаьмани́ гьа́за ва разакьани́гьи мин гъайри хIавлин минни́ ва ля́ кьу́вватин».

НакI хIачIайхту укунсса дуаь дурну хъинссар:

اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ

 

«Алла́гьумма ба́рик ляна́ фи́гьи ва зидна́ мингьу».

Дукралул хъирив дуккайсса дуаьрду цаймигу дуссар, цания ца дуккирча гьассар.

ХIарамсса ягу щак (шубгьа) бусса дукра дуркусса иш хьурча, пашман хьуну, тавба дурну, Аллагьнахь ﷻ багъишла битаву чIа учин аьркинссар. ХIадисраву увкуну бур: «Вил чурххай хIарамсса дукралийну хьусса дикI Дужжагьрал цIараву ччуччин лайкьссар» (Тирмизи).

Дукра дуркуну махъ ссахIвандалий кару шюшайссар, хаснува аьгъумур дуркукун. Мукунма, кьацгу вилагайссар.

Имам Гъазалил «ИхIъя́-оьлу́му-дди́н» тIисса луттираву кIицI ларгун дур жяматраву дукра дукайни дуруччин аьркинсса арулла адав:

  1. Супралухун цачIун хьуми дукра канай байбишайссар оьрмулул хъунаманал ягу диндалул аьлимчунал «Бисмиллагь» учайхту, ганаяр хьхьичI байбишаву къахъинссар.

Мукунма, халкь вихва ялугьлай, инава айишиннин байкъабихьлай бухьурча, анаварну айишин аьркинссар.

  1. Супралух пахъ къабагьну, хъинмуния, мюнпатмуния паракьатсса ихтилат бувайссар.
  2. Гайминнаяр чIярусса дукан хIарачат къабуллай, чIарав щябивкIминнаха хIурматрай канан аьркинссар. Супралух ламус буллалисса, нач хъанахъисса инсан хIисав хьурча, нач мадав, сивсуну канаку учирча хъинссар. Амма хъиннува ялув бавцIуну, гужрай канаки уллангу къааьркинссар.
  3. Хъамалу лавгсса чIумал дукра дуки тIий вихьва миннатру буллали баву къаххуйссар. Ялунгу, вила шава усса куна, тамахI бумур канан аьркинссар, амма хъиннува къудур хъанан къабучIиссар. Супралий чансса дукра духьурча, чанну дукайссар, къатлул заллу начливун къаагьаншиврул.
  4. ВичIанма хъамал бувкIукун, гайннаяр ччяни дуркуну супралуха изаву къаххуйссар. Ибну МубараклучIан хъамал бучIайхту, гайннал хьхьичI чассаггу бивхьуну учайсса бивкIун бур: «ЧIявусса бувкуманан на гьарца чассагух ца-ца диргьам дулунна». Ахирданий мяйжаннугу хъуварду бувккуну, диргьамру дулайва тIар. Мукун хIарачат байсса бивкIун бур хъамал нач къадуллай канаки бан.

Жяъфар ибн МухIаммадлул учайсса бивкIун бур: «Ттул яла ххуйми уссурвал – ттучIан шаппай бувкIун, чIярусса за дукаймири. Яла захIматми тIурча, дуки тIий миннатру буллали байми».

  1. Кару шюшин баву. Анас ва Са́бит бивкIун бур цачIу дукра канай. Дуркуну махъ Анаслул цала гьалмахчунал хьхьичI бивхьуну бур кару шюшинсса тIяс, амма Са́битлул кьамул къабувну бур. Микку Анаслул увкуну бур: «Вила уссил буллалисса хIурмат кьамул бува».
  2. Хъамал циксса канай бурив хъирив бацIлан къааьркинссар. Паракьатну, рахIатну дукан битайссар. Инава личIину ккашилну акъахьурчагу, хъамалуннан му кIул къабувну, хIала уххан аьркинссар.
  3. Супралух щябивкIминнал дакIоьзансса, тIааьн дакъасса тIуллу дуллан къабучIиссар.

Шикку кIицI ларгсса шартIру ва адавру щаллу дулларча, жунмагу, чIаравминнангу супралух рахIатшиву дикIантIиссар, Занная тамамсса чиригу биянтIиссар.

 

МухIаммад Дибиров

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...