БахIулул ва янил шаврил лишанну

БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса тагьарданий икIайссарив.

 

Ми ахIваллугу буссар кIива журасса: шанашиманал ахIвал ва къашанашиманал ахIвал.

 

МакIрасса ахIваллу:

  1. Шану къабияву. Шанавух ццах тIий чантI тIутIаву.
  2. Оьккисса, ццаххандарансса макIру.
  3. МакIра хIайвант, жанаварт ккаккаву.
  4. Шанавух ккарччив цаннийх ца дуклай, зертIа тIутIи дуллалаву.
  5. Шанавух гъалгъа тIутIаву, вев, цIир-цIир учаву.
  6. Цайва цува акъа ивзун заназаву (лунатизм).
  7. Шанавух хъяхъаву ягу аьтIаву.
  8. МакIра цува лахъния агьлай ккаклакаву.
  9. МакIра хIатталлу, гьаврду ккаккаву.
  10. МакIра ливтIусса инсантал ккаклакаву.
  11. МакIра инсантал хъиннува мюрщину ягу хъиннува хъунину чIалачIаву.

 

КIихьрасса ахIваллу:

  1. Цания ца базу цIий, цукунчIавсса дару-дарманнал хъин буван къахъанахъаву.
  2. БакI цIий, ссалчIав хъин буван къабюхълахъаву.
  3. Цала шава ацIан къахъанай, гичча увккун гьан ччишиву. Цала кулпатрая, оьрчIая, гъан-маччаминная арх уцан ччишиву.
  4. ЦукунчIавсса багьана бакъанува гужну къюкI ришлашаву.
  5. Аьжаивсса суратру яруннил хьхьичI дацIлацIаву.
  6. Цайна цу-унугу оьвтIисса, дяъвайсса кунма бизлазаву.
  7. Диндалия, чаклия, зикри-салаватрая дакIоьзаву. Исламрал фарзру биттур бавриву курчIилшиву.
  8. Чакливу цими ракааьт дурссарив, цумур дуаь дуккин аьркинссарив хъама битлатаву,
  9. Багьана бакъанува гужну сси бизлазаву.
  10. За хъамабитлатаву.
  11. Шаппа аьжаивсса шаттирдал, мурчал чIурду баллалаву.
  12. Цала хъирив цурив авцIусса кунма бизлазаву.
  13. Гужсса танмалшиву, гьарзарава дакI дуккаву, хIал бакъашиву, шанухшиву.

Укунсса ахIваллу буманан къабучIиссар дарман ххал буллай бувчIай хъанничIан, ссихIирчитурачIан, луттирдавун бургайминначIан занан. Вай хъин дувайссар диндалийн бувну, дуаьртту, Кьуръандалул аятру ккалай. Яла агьаммур дармангу – диндалул тIалавшинарду биттур даву, чак лях личIан къабувну буллалаву, чаклил хъирив дуккайсса азкарду дуккаву, мудан чаклин бивссуну бикIан хIарачат баву.

Кьуръан-дуаьрду ккалай хъин буллалисса чIумал дуруччин аьркинсса шанна шартI дуссар:

  1. Ккалан бучIиссар Кьуръандалул аятру, мюхчансса дуаьрду, Аллагьнал цIарду.
  2. Ккалан бучIиссар ягу аьраб мазрай ягу цамур бувчIинсса мазрай.
  3. Ккаллаккима ва вичIи дихьлахьими дакI дарцIуну бикIан аьркинссар инсаннайн дияймур гьарзад так Аллагьная дикIан бюхъайшиву ва хъин шавугу так Заннал кашилийну хьунтIишиву.

 

Кьуръан буккайманал шартIру:

  1. Бусурмансса, тIайласса аькьида дусса, бакIрал сагъсса ушиву.
  2. Янил шаврия, жиндрая, бахIурдая Кьуръандалул хъин буван бюхъайшиву дакI дарцIусса икIаву.
  3. Кьуръандалийну дару-дарман баврил элму кIулсса икIаву.
  4. Кулпат бувсса икIаву.
  5. Бунагьирттая марцIсса, миннуя мурахас хьун хIарачат буллалисса икIаву.
  6. Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаврий, Кьуръан буккаврий, чаклин иссаврий даин шайсса икIаву.
  7. Дуллалимур дакIнихтуну, марцIсса ниятрай дуллалаву. Инсаннан кумаг бувансса нанижат дакIниву дикIаву.
  8. Аллагьная акъа цамур ссаятучIав нигь дакъасса икIаву.
  9. Цайминнал диялдакъашивурттая, азардая, цIуцIавурттая цайминнахь къабусайману икIаву.
  10. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ таваккал бувтсса икIаву.

 

МухIаммадхIабиб Будунов

 

«ЦIуллушиврул багъру»

тIисса луттирава

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...