Барачат бияннав!

Барачат бияннав!

Барачат бияннав!

Ца-цавай инсантурал халкьуннавух буккан бувай МухIаммад Идавсия ﷺ лирчIмуния барачат ласун къабучIиссар, къашайссар, хIарамссар, хайр бакъассар, сайки мукун бувайма диндалува уккайссар тIисса хаварду. Мукунсса хаварду бяйкьусса бушиву ттасттикь буллай бур Идавсил ﷺ асхIабтурая жучIанма бивсса хIуччардал.

 

  • Умму АьтIия тIисса асхIабсса хъамитайпалул бувсун бур, Идавсил ﷺ душ Зайнаблул рухI дуллуну, ганил жаназа шюршукун, МухIаммад Идавсил ﷺ цала лялух дахIайсса янна (изар) дуллуну, гания Зайнаблун  суру бувара, зунмагу барачат тIалав бувара увкушиву. (Бухари, Муслим).
  • МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив ивзун, Абу-Аюб Ансарил къатлуву хъамалу хьуссар. Гикку Идавсил ﷺ дукра дуркуну, чансса лирчIссар. Абу-Аюблул къатлул агьлу цIухлан бивкIссар Идавсил ﷺ бушкъаправа цумур чулуха дуркуна тIий, цалагу гичча дуркуну, барачат бияншиврул.
  • Абубакрдул душ Асмал бувсун бур Идавсил ﷺ жубба тIисса лаххия АьишатлучIа  диркIшиву, га дунияллия гьаннин, утти цичIара душиву. «Жу га шюршусса щин ишла дувару къашавайми хъин буван», – увкуну бур Асмал .
  • АсхIабтурал ядувайсса диркIссар Идавсил ﷺ кьай, ярагъ, ганая лирчIмур цанма барачатран. Эса бин ТIамъаьннул бувсун бур Анас-асхIаб ца кьини цала къатлува царай усру кьатIув ларсун увккуна куну. «Сабитлул ттухь бувсуна гай Идавсил ﷺ усру душиву», – увкуну бур хIадисраву (Бухари).
  • Абу Гьурайрал бувсун бур ца кьини Аьишатлул ппалул лаххия кьатIув дуккан дурна, куну. Ганил увкуну бур: «Ва лаххия дуссия Идавсий ﷺ рухI дуллусса чIумал».
  • Абу-Бурдатлул бувсун бур цахьва Аьбдуллагь бин Саламлул цIувххумур: «Дулувив зуннагу МухIаммад Идавсил ﷺ щин хIарчIсса тIахIунттува хIачIан?» – куну (Бухари).
  • Сагьль бин Сяэдлухь бивкIун бур МухIаммад Идавсил ﷺ щин хIарчIсса тахIникIичIу. Оьмар ибну Аьбдулаьзизлул га цанма була куну бур, барачат бияншиврул.

Цинявппагу асхIабтурал лавсъссар Идавсил асардая мюнпат ва барачат. ХIакьинусса кьини барачат къабияйссар учаву – аькьлулухун ва элмулухун бакъавкьусса пикри бушиву кIулну бикIан аьркинссар.

МухIаммад Идавсил ﷺ, асхIабтурал, щейхтурал ишла дуллай бивкIсса кьай, гайннал тарихращал дархIусса хъус, тахIни, лаххия ва цаймигу асарду тамашалун ва барачатран дирхьусса выставкарду дувайссар жула республикалий Рамазан ва Рабиуль-авваль зурдардий. Сентябрь зуруй мукунсса выставка хьунни Кизилюрт шагьрулул Хъун мизитраву. Ххюва гьантлул мутталий дяхттагу хьхьувайгу шиккун нех дирхьуну халкьуннал кьюкьри най дия. Бия цайми регионная ва аьрабнал хIукуматирттая бувкIсса тамашачиталгу. Сайки бусурман бакъасса туристурангума гъира бия Исламрал асардах тамаша бан. Выставкалул яла агьаммур асар хъанай бур МухIаммад Идавсил ﷺ бакIраясса чIара. Цинугу 200 азаруннийн бивсса агьали бувкIун бур вай гьантрай ыыставкалух тамаша бан.

Ва циняв асарду ядуллай дуссар Дагъусттаннал Муфтий щейх АхIмад-афандиначIа.

ДакIнин бутан, 2017-ку шинал асардал выставка дуссия Лакку билаятрай, Гъази-Гъумучиял Хъун мизитраву.

 

 

Аьбдуллагь МухIаммадов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...