бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Хуфайни – кабцла тIирихуни

 

Аллагь викIули сай: «Ислам диннизиб зулму лебси ахIен»

(мягIна). Их аятлира иргъахъули саби, Аллагьли нушани барес хIедируси секIал хъарбируси хIебиъни. Нушази хъардарибтазибра къиянбухъунси заманализиб кункдеш лебси саби. Илдигъунтазибадли саби хуфайнибачи масхIу бирни.

Нушала диннизиб, гьарил мурул адамлис, хьунул адамлис, виштIасилис, халасилис, ванахIели, бугIярхIели хуфайни челгьахъес ихтияр лебси саби. Илизибра Аллагьла ﷻ шайзибадли бусурмантачи халаси уркIецIи саби. Адам гIеркъаси сафарличивхIели бугIярли бирар, зягIипли вирар, кьяшми дирцес дебали къиянни бирар – ил тяхIярлизир кабцла динди – хуфайни лерли диалли, илдигъунти къияндешуни гьамаддулхъан. Хуфайни сари мицIирагла кабцлизирад дарибти тIирихуни. Диннизир пайдаладирахъес багьандан илдала хIекьлизир шуртIри лерти сари. ШуртIразибадлира цалра хIебарили калалли,дазала детарути ахIен.

 

Хуфайнибала шуртIри

1) Илди таманти дазала дарили гIергъи чегьни. Мугъират бин ШугIбат бикIуси асхIябли бурули саби: «Ну Идбагличил ﷺ варх сапарлизив калунра. Идбаг ﷺ бамсриахъес кайъибхIели нуни илала хуфайни чердатес вализурра, набзи Идбагли ﷺ иб: «Дати, нуни илди камилти дазала дарили гIергъи чегьуртири».

2) Хуфайнибани дазайзир дирцес черти, кьяшмала лерил дазурби кIапIдарни.

3) Хуфайнибани духIна шин хIедурхьни. Илди дирбубси мерлабад ахIи, цабайси кабцла мерлабад шин духIна дурхьули диалли, илди асудирути ахIен. ЧIянкIила тIирихуначи масхIу детарути ахIен. ЧIянкIила тIирихунани шин тIашиути ахIен. Илкьяйдали дарибти дехIибалара черахъили дарес чебла саби.

4) Хуфайни чIумати диъни. Хапли хIяжатбикибхIели, илдачил, дабри агарли дураухъес виэсли чIумати диэс гIягIнити сари. Дабриван чIумали диъни чебла ахIен.

5) Илди умуси кабцла дарили диъни. БебкIибси мицIирагла кабцра, дабагъбарили гIергъи (дубление) умубируси саби. Амма цурала, гажала кабцла асудирути ахIен.

 

Хуфайнибала замана

ШурайхI бин Гьаниин бикIуси асхIяб Идбагла ﷺ хьунул ГIяйшатличи (р.гI.) вакIили, Идбагли ﷺ хуфайни чум бархIи дихахъес хъарбарибал хьарбаиб. ГIяишат (р.гI.) рикIар: «ХIуни ГIяли асхIяблизи хьарбаа илдала хIекьлизиб. ГIялини набчиб гIяхIил бала ил масъала, ил Идбагличил ﷺварх сапарличив калунси сай». ШурайхI асхIяб ГIяли асхIябличи вакIили хьарбаиб. ГIяли викIар: «Идбагли ﷺ сапарлизивсилизи хIябал бархIира, хIябал дугира дихахъес хъарбариб, хъуливсилизи ца бархIира ца дугира». Хуфайнибала замана бехIбирхьур камилти дазала дарили, илди чегьурси заманаличибад. Мисаллис, савли чегьурли диалли, гIергъила бархIи савли дикайчи. Савли сапарлизир чегьурли, хIерейс хъули чарухъи виалли, илини ца бархIи ахIенси хIедалта. Савли хъулир чегьурли, хIерейсис сапарлизи укьяллира ца бархIи ахIенси хIедалта. Хуфайни чердатурхIели дазалачевли виалли, илис кьяшми дирцаллира баибси саби. Илди чердатурси заманализив дазайчив хIейалли, лерил дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

 

Хуфайнибачи масхIу

Хуфайнибала, чедибси шалила, кьяшла къакъла цакамси мер хIяршбараллира фарз барни бетарар. Амма удибси шали, кьяшла лутIила камси мер хIяршбарили батес асухIебирар. Суннатлира бирар лерил хуфайни гьачамли хIяршдарни. Балуй някъ кабирхьу гумлала чеди, алгъай някъ кьяшла кьячIаличи. Балуй някъ гIелабяхI арку, алгъай някъ гьалабяхI арху.

 

МасхIу барни букьбулъути сабабти

1) МасхIу букьбулъан, ца яра кIелра хуфайни чердаталли.

2) МасхIу букьбулан ца яра кIелра хуфайни гъярдердалли.

3) МасхIу букьбулан чула замана бикалли. Хъуливсила ца бархIира, ца дугира (ца дуги-хIери). Сапарлизивсила хIябал бархIира, хIябал дугира (хIябал дуги-хIери).

4) Шин чердиубхIели. Адамличир шин чердиубхIели, гъуслу хуфайниби лерли бетаруси ахIен.

Сафван бин ГIясал бикIуси асхIябли бурули сай: «Нуша Идбагличил ﷺ дарх сафарлизир лерхIели, Идбагли ﷺ нушази хуфайни челгьахъес хъарбариб, илдира хIябал бархIи черхIедалтахъес хъарбариб дурадерхурли, яра гьанкIдикIули дазала дуунхIели. Амма джунублизи дикили (гъуслу барес черхIели) шинчердиубхIели чердалтахъес хъарбариб».

ШинчердиубхIели хуфайни чердалта, фаризала гъуслу биру, камилти дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...


ХIердизирая тарихлизи

Се саби диктатура? Нушала мезличи шурбаталли, ил мягIна аргъахъес чумал дев пайдаладарес чебиркули саби: ца адамла яра чумал адамла някъбази бикибси хIукумат, чучи ва чуни дирутачи чилилра хIеруди барес хIейруси, чучи кьабулагардеш далахъуси, тIутIувируси.   Нуни дила макьалализиб ил мягIна...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

Имам Абу ХIамид МухIяммад аль-Гъазалини вебкIес гьалаб белкIунси кагъар гьалабирхьулра   «Бурая бисути дила юлдашунази, ну вебкIили чеибти, бурая децIбикIути дила исламла узбази ва рузбази: «Гьанмабиркахъидая, ну гьарли-марли вебкIибси или. Аллагь ﷻ багьандан мадикIудая ил бебкIа...


Таяммум

Таяммум – шин агархIели яра илди чедетаахъили, гIягIниси тяхIярли дарес биркIантас зарал бетарухIели, шинна мерлар гIянжи дузахъни саби. Таяммум дарес хIяжатбиркур (чеббирар):   1.Дазала дарес шин агархIели (алав-гьалав сунени вявъибхIели тIама бакьеси мерлаб, 200 метрла радиусличир...


Дагъистайзиб сагаси хъали баргибти

Палестинализир кадикибти анцIбукьунала манзил 2023 ибил дуслизиб Гъазализибад гечбарибти 200-личибра имцIали адам Дагъистайзи бакIибтири. Илдазибад байхъала биштIати саби.   Илди МяхIячкълала мякьлабси санаторийлизиб мерлабариб, палтар-кьяшличил, хурегличил, техникаличил ва телефонтачил...