бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Кабцла диндиличил дазала секьяйда дирути, илди дирнила шуртIри сегъунти сари?

Хуфайни – кабцла тIирихуни

 

Аллагь викIули сай: «Ислам диннизиб зулму лебси ахIен»

(мягIна). Их аятлира иргъахъули саби, Аллагьли нушани барес хIедируси секIал хъарбируси хIебиъни. Нушази хъардарибтазибра къиянбухъунси заманализиб кункдеш лебси саби. Илдигъунтазибадли саби хуфайнибачи масхIу бирни.

Нушала диннизиб, гьарил мурул адамлис, хьунул адамлис, виштIасилис, халасилис, ванахIели, бугIярхIели хуфайни челгьахъес ихтияр лебси саби. Илизибра Аллагьла ﷻ шайзибадли бусурмантачи халаси уркIецIи саби. Адам гIеркъаси сафарличивхIели бугIярли бирар, зягIипли вирар, кьяшми дирцес дебали къиянни бирар – ил тяхIярлизир кабцла динди – хуфайни лерли диалли, илдигъунти къияндешуни гьамаддулхъан. Хуфайни сари мицIирагла кабцлизирад дарибти тIирихуни. Диннизир пайдаладирахъес багьандан илдала хIекьлизир шуртIри лерти сари. ШуртIразибадлира цалра хIебарили калалли,дазала детарути ахIен.

 

Хуфайнибала шуртIри

1) Илди таманти дазала дарили гIергъи чегьни. Мугъират бин ШугIбат бикIуси асхIябли бурули саби: «Ну Идбагличил ﷺ варх сапарлизив калунра. Идбаг ﷺ бамсриахъес кайъибхIели нуни илала хуфайни чердатес вализурра, набзи Идбагли ﷺ иб: «Дати, нуни илди камилти дазала дарили гIергъи чегьуртири».

2) Хуфайнибани дазайзир дирцес черти, кьяшмала лерил дазурби кIапIдарни.

3) Хуфайнибани духIна шин хIедурхьни. Илди дирбубси мерлабад ахIи, цабайси кабцла мерлабад шин духIна дурхьули диалли, илди асудирути ахIен. ЧIянкIила тIирихуначи масхIу детарути ахIен. ЧIянкIила тIирихунани шин тIашиути ахIен. Илкьяйдали дарибти дехIибалара черахъили дарес чебла саби.

4) Хуфайни чIумати диъни. Хапли хIяжатбикибхIели, илдачил, дабри агарли дураухъес виэсли чIумати диэс гIягIнити сари. Дабриван чIумали диъни чебла ахIен.

5) Илди умуси кабцла дарили диъни. БебкIибси мицIирагла кабцра, дабагъбарили гIергъи (дубление) умубируси саби. Амма цурала, гажала кабцла асудирути ахIен.

 

Хуфайнибала замана

ШурайхI бин Гьаниин бикIуси асхIяб Идбагла ﷺ хьунул ГIяйшатличи (р.гI.) вакIили, Идбагли ﷺ хуфайни чум бархIи дихахъес хъарбарибал хьарбаиб. ГIяишат (р.гI.) рикIар: «ХIуни ГIяли асхIяблизи хьарбаа илдала хIекьлизиб. ГIялини набчиб гIяхIил бала ил масъала, ил Идбагличил ﷺварх сапарличив калунси сай». ШурайхI асхIяб ГIяли асхIябличи вакIили хьарбаиб. ГIяли викIар: «Идбагли ﷺ сапарлизивсилизи хIябал бархIира, хIябал дугира дихахъес хъарбариб, хъуливсилизи ца бархIира ца дугира». Хуфайнибала замана бехIбирхьур камилти дазала дарили, илди чегьурси заманаличибад. Мисаллис, савли чегьурли диалли, гIергъила бархIи савли дикайчи. Савли сапарлизир чегьурли, хIерейс хъули чарухъи виалли, илини ца бархIи ахIенси хIедалта. Савли хъулир чегьурли, хIерейсис сапарлизи укьяллира ца бархIи ахIенси хIедалта. Хуфайни чердатурхIели дазалачевли виалли, илис кьяшми дирцаллира баибси саби. Илди чердатурси заманализив дазайчив хIейалли, лерил дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

 

Хуфайнибачи масхIу

Хуфайнибала, чедибси шалила, кьяшла къакъла цакамси мер хIяршбараллира фарз барни бетарар. Амма удибси шали, кьяшла лутIила камси мер хIяршбарили батес асухIебирар. Суннатлира бирар лерил хуфайни гьачамли хIяршдарни. Балуй някъ кабирхьу гумлала чеди, алгъай някъ кьяшла кьячIаличи. Балуй някъ гIелабяхI арку, алгъай някъ гьалабяхI арху.

 

МасхIу барни букьбулъути сабабти

1) МасхIу букьбулъан, ца яра кIелра хуфайни чердаталли.

2) МасхIу букьбулан ца яра кIелра хуфайни гъярдердалли.

3) МасхIу букьбулан чула замана бикалли. Хъуливсила ца бархIира, ца дугира (ца дуги-хIери). Сапарлизивсила хIябал бархIира, хIябал дугира (хIябал дуги-хIери).

4) Шин чердиубхIели. Адамличир шин чердиубхIели, гъуслу хуфайниби лерли бетаруси ахIен.

Сафван бин ГIясал бикIуси асхIябли бурули сай: «Нуша Идбагличил ﷺ дарх сафарлизир лерхIели, Идбагли ﷺ нушази хуфайни челгьахъес хъарбариб, илдира хIябал бархIи черхIедалтахъес хъарбариб дурадерхурли, яра гьанкIдикIули дазала дуунхIели. Амма джунублизи дикили (гъуслу барес черхIели) шинчердиубхIели чердалтахъес хъарбариб».

ШинчердиубхIели хуфайни чердалта, фаризала гъуслу биру, камилти дазала диру, гIур хуфайни челгьа.

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...