бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

 

Сапарличи (архIяличи) дураулхъуси гьункьяни (мусафирли) дехIибала къантIдарес ва дархдирхъес асубируси саби. Илис илди шуртIрачила ва кьяйдуртачила багьес гIягIнибиркур.

 

ДехIибала къантIдарни (кьасрударни)

Бухъянси сапарличивсилис хIерейсла, дакьала (гIаср) ва дугила ав-авал ракагIятла дехIибала къантIдарили кIел ракагIят калахъес асубирар.

ДехIибала къантIдарес багьандан ишди шуртIри диэс гIягIнибиркур:

  1. Гьунила бухъяндеш хьурали кIел дуги-хIери вашеси биъни – 83 километр (леб 85-144 км бикIутира). Ил гьуни секьяйдали ихъули биалра (машиналичиб, поездличиб…) декIардеш агара.
  2. Сапарла кьас биъни, ва ил х1ярамси х1ебиъни (мисаллис, хьунул адам мях1рам агарли дурарухъес х1ярам саби). Чина ва сен аркьусил хIебалули дуравхъунсилис дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  3. Гьаларти дехIиба бехIби-хьудлизиб (такбиратуль ихIрам) дехIибала къантIдарес нигет биъни.
  4. ДехIибала къантIдирусини дехIибала къантIхIедируси имамлис гIергъи дехIибала хIедарни. Цараван биалли, дехIибала авал ракагIятличил детурхахъу.
  5. ДехIибала дехIдихьили тамандиайчи, илди къантIдарили дурадеркIес ибси кьас биъни. ДехIибайчиб къантIхIедарес ибси кьас акIалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  6. ДехIибала дируси замана архIяличив виъни. Мисаллис, дирути дехIибала тамандиайчи, гами, поезд сай хIерируси мер-мусаличи сабаалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар ва илди 4 ракаг1ятличи адиркахъути сари.

ВакIибси мерличив адам авал бархIи кавлуси виалли (вакIибсира аркьусира бурхIни халхIедарили), иларра дехIибала къантIдарес асухIебирар. Амма вегIла мурад ишбархIи-жагIял бетурхниличи хьуликIули, илди мер-мусаличив чум бархIи калес чевкъарал хIебалули биалли, 18 бархIи дехIибала къантIдарес асубирар.

  1. ДехIибала мурт ва секьяйда къантIдарес асубирусил дурусли бални.

Илдигъунти шуртIри диалли, дехIибала къантIдарес асубирар: хIерейсла, дакьала (хIерейсла гIергъила), дугила авал ракагIятла дехIибала кIел ракагIятлайчи кадаахъили. Нигетлизибра иличила буру.

 

ДехIибала дархдяхъни (жамгIдарни)

Бухъянси архIяличивхIели, дехIибала къантIдирнила лерилра шуртIри диалли, цадехI дехIибала итдилти детурхахъуси заманаличи ардухили даресра асубирар (савлила ахIенти). ДехIибала илкьяйда дархдяхъили дарнилис жамгIдарни бикIар. Илди жамгIдиру мусафирлис секьяйда къулайсил пикрилизи касили:

– ХIерейсла дехIибала дакьалайчи ардухес яра дакьала дехIибала хIерейслайчи кадухес;

– МаркIачIила (бархIехъла) дехIибала дугилайчи ардухес яра дугила маркIалайчи кадухес.

ГIеларти дехIибала гьалартачи лерхули диалли, ишдигъунти шуртIри диахъес гIягIнибиркур, – мисаллис, дугила дехIибала маркIачIилайчи:

– МаркIачIила дехIибала дугилайс гьалар диру.

– Цаэсти дехIиба бехIбихьудлизиб гIергъити дехIибала гьала хес ва дарх дарес ибси нигет биэс чебиркур.

КIидехIелра дехIибала гьар-гIергъили дарни. Цаэсти дехIибала тамандиубхIели, гIергъити дехIибайс кьамат бучIа ва дехIибала илхIелил детурхахъу. Илди кIидехIелра дехIиба-ургаб кIел ракагIятла дехIибала даресцад замана арбукьялли, гIергъити дехIибала чула заманаличир детурхахъу, жамгI хIедарили. ГьаладяхI яра гIеладяхI ардухили детурахъути дехIибайс «черихъути» или нигет хIебиру.

Гьаларти дехIибала замана хIясибли, гIергъитачи ардухес нигет биру ва гIергъити дехIиба замана сабаайчи ил нигет барсх1ебиру. Нагагьладан барсбаралли, дехIибала кабизахъурси заманаличир детурхахъес чебиркур.

Гьункьяс гIягIнибиркур ил шайчирти шаригIятли сунес чедаахъибти кункдешуни ункъли дагьес ва дехIибала дурусли детурхахъес.

 

Рамазан-хIяжи МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...