Читинвалариъ хьуб

Читинвалариъ хьуб

Кьасумов Амир Мирзаевич, Жулжагъ гъул.

Дагъустан Республикайин культурайин лайикьлу работник (2004 й). РФ-йин журналистарин Союздин член (2005 й). РФ-йин уьмуми образованияйин лайикьлу работник (2006 й). РФ-йин президентин грантдин сагьиб (2009 й). РФ-йин мялимарин устадвалин бина конкурсдин дипломант (1 степен, 2017 йис.)

Пис душман

Кьюред гъардшар:
Муаз, Муав –
Хъергну айи
Абу-Джагьлихъ.
Магьа хъуркьу
Ва Муазди,
Йивну гъилинж,
Ккадабтlну лик
Абу-Джагьлин.
Хъа кьяляхъ бай 
Имран хъайи,
Къадми яракь
Гъиву дишла,
Ва хил хъибху
Муаздинра.
Хъасин дугъу
Чав ктибтнийи:
-Яваш гъабхьи
Гъизгъин дяви,
Ифдин сели
Ккапlна дере,
Гьарай-суза
Ебхьури а,
Эрхну кlулар
А пальмйир,
Яснаъ айи
Гъи табиаьт,
Илтlикlури 
Айи хъюттар,
Убхъуз ккунди
Душмнин ифи,
Завун аьршра
Дубхьна пашман,
Пис духьнайган
Жил`ин инсан.

Чан халкьдиз фярягъюн вуйи

Хъа Абу-Джагьль
Агури а
Ихь Пайгъамбрин 
(Салават ва
Салам дугъаз)
Амриинди.
Аьбдуллагьдиз
Гъидихънийи, 
Дюдниин лик
Иливнийи,
Дибиснайи 
Душмнин сакъал,
Гьяйиф дарди 
Алдабтlуз кlул.
Ва гъапнийи
Аьбдуллагьди:
«Шюкюр ибшри,
Сар Аллагьди
Магьа увуз 
Тувну жаза».
Абу-Джагьли 
Туву жаваб:
«Лап ягъалди
Гъитlирхунва,
Эй марччлихъан».
Чаз пис душмнин
Алдабтlу кlул
Улупиган, 
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва 
Салам дугъаз)
Гъапну гьамци:
«Вуйи думу
Фярягъюнсир
Багъри халкьдиз».

Улхуб

Бадр дерейиъ
Гъабхьи дявдиъ
Гъакlну хайлин 
Мусурман чвйир,
Хъа гъийиху
Кьурайшитар
Гизаф вуйи.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Му майтариз
Пис душмандин
Гьамци гъапну:
«Учву узу
Утlурккунчва,
Жарадари 
Гъюрхну узу;
Кучlлях гъапlчва
Учву узкан,
Хъа жарадар 
Хъугъну узухъ».
Ва ирчнийи
Душмнин майтар
Дерин гъуйдиъ.

Насигьят

Ихь Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз)
 Аьсгьябариз
Ву насигьят:
-Ухьуз уткан
Дюнья тувна,
Душваъ вардихъ
Тямин дапlну.
Думу гьюрмат 
Гъибтну кlваин,
Сар Аллагьдиз
Икрам апlин.
Вахт гъабхьиган,
Ву гъахиди,
Фу ккундувуз,
Я кас инсан?
Уьмру кlуру:
- Фукьан сабур
Тувну авуз?
Вухъди хъача
Учу гьарган
Амриинди
Сар Аллагьдин.
- Аьгьт апlурза
Сар Аллагьдиз,
Вари дугъаз 
Ебхьури а, -
Жаваб туву 
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз).

Гучl хьуб
Мекка шагьриз
Гъуш Аьбдуллагь
Мусурмнарин 
Гъалибвалкан 
Хабар хьади.
Мекканлуйир
Хъугъундайи.
Кьурайшитар 
Духьна яваш,
Гъябсиганси
Гъухрягъ лаваш.
Гъийихдархъан
Тувуз кьимат
Ккунди адар.
Эрхна кlулар,
Хюл дипlнайи
Гатариси,
Ва духьну а
Мурар гукlни,
Дардар кабхъну,
Курцlларикси.

Кьюб хабар

Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Гъалибвалкан 
Хабар хьади 
Мединайиз 
Гьаънийи Зайд
Ва Аьбдуллагь.
Хъа жугьдариз
Шагьриъ айи
Жара хабар 
Дуфну айи,
Гъакlну кlури 
Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз)
Ва ккадабхъну 
Мусурман дин.
Шагьриз хъуркьган
Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз),
Шадвалин саб
Гьарай гъабхьи:
-Аллагьу акбар!
-Аллагьу акбар!
 -Аллагьу акбар!
Тебрик гъапlу 
Мурар варди.

Жаза

Пай апlури
Мутму душмнин,
Гьяркатнаъ а
Мусурман чвйир.
Шубуд йигъан
Гъузна мушваъ.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Амур гъапlу:
Йисирарна 
Жара мутму
Гурихьна хуб.
«Сафа» кlуру 
Аят гьапlну
Сар Аллагьди.
Фу апlуруш,
Кайи дидик.
Кьюрин кlулар
Алдатlнийи:
Санур вуйи
Пайгъамбриин
(Салават ва
Салам дугъаз),
Думу гъудгник
Кайи вахтна,
Девейин ниъ
Хъайи рудрар
Илирчу кас;
Тмунур вуйи
Хабарсузди 
Ихь Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз)
Дюдюх чlюбкьюз
Гьяркат гъапlур.
Гъябкъю вардиз
Амриинди
Сар Аллагьдин
Кьудрат, кьувват
Айиб дикъат
Ислам диндиъ.

Йисирарин гьякьнаан йикьрар

Уч духьнайи 
Аьсгьябарна
Йисирарди 
Дидиснайи 
Кьурайшитар.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Гьамци гъапи:
-Гиран апlуб
Лазим шулдар,
Шлуб чан хьибди,
Йипай, фициб.

Фикир вуш ичв.

Абу-Бакру 
Гъапи гьамци:
- Мурар шулу 
Майил-мадат,
Бисурухьа
Дабтlну кьимат.
Хъана ухьуз
Лазим вухьуз
Яракь, девлет
Душмнарихъди
Дяви апlуз.
Белки, мурар
Гъюр гьякь рякъюз
Амриинди
Сар Аллагьдин.
Уьмар рази
Дайи мициб
Йикьрариин,
Дивра теклиф:
-Аьгъяхьуз, ву
Вартlан кlубан,
Дирбаш эскрар
Кьурайшитар.
Тув ихтияр,
Кlул алдабтlуз 
Багахьлуйин
Гьязур вуза.
Хъа Гьямзайи 
Алдабтlри кlул
Му чан гъардшин.
Аьгъю ибшри
Диндин душмниз
Адруб инсаф
Гьич саризра.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Туву сабур:
-Кьимат дапlну,
Деетурхьа,
Хъа саспидар -
Набалугъар,
Лап касибар -
Кьимат даршра,
Рягьим вуйихь.
Чан язнара,
Абул`аса,
Зейнабдин жви,
Хадижайин 
Чвуччвун байра
Деетнийи.
Кlури шуйи 
Мирасари:
-Жара йихь ву
Зейнабдихьан,
Вуз ккунирсир 
Хуруча хпир.
Азад апlуз
Ккунди жилир,
Зейнабдихь хьа
Уткан гьибар.
Дадайи чаз
Пешкеш вуди
Тувдар сумчриз
Вуйи дурар.
Ихь Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз)
Аббас халу 
Ву девлетлу,
Тувуз ккундар
Дугъаз кьимат,
Ва гъабхьнийи 
Гьамциб сюгьбат:
-Узуз адар
Дициб девлет.
-Гъизил набши?
Авуз гизаф.
-Увуз дидкан 
Аьгъя наънан?
-Сар Аллагьдин
Амриинди
Аьгъя узуз.
Ихь Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз)
 Гафариин
Аббас халу 
Мюгьтал гъахьи,
Хъасин дугъу,
Дапlну фикир,
Кьабул гъапlу 
Ихь Ислам дин.

2026-03-01 (Рамазан 1447 г.) №3.


Ушв бисруган ният апIбан къайда

Ушв бисруган тамам ният апIуз ккуни касди гьамциб къайдайиинди апIуру: «Узу ният гъапIза закур гьаму йисандин Рамазандин вазлин фарз ушв бисуз, Аллагь бадали».   Ушв кьаза апIурайири гьамци ният апIиди: «Узу ният гъапIза закур Рамазандин вазлин кьаза вуйи фарз ушв бисуз, Аллагь...


Инсанарин чIуруваларихьан уьрхру 4 дюаь

Ухькан саспидариз, белки, алахьнушул сар шликIа ухьуз зарар шлу ляхнар апIру дюшюшар. Уьмрин тажруба айи ва Аллагьу Тааьлайихъ кIваантIан хъугънайи касдиз ухьухъди шулайиб вари анжагъ Сар Аллагьдихьан ﷻ вуйибдиин инанмиш ву, гьаддиз дицир кас, инсанарихьан вуйи писвалихьан уьрхя, кIури, Аллагьу...


Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан...


Бисми дапIну, абин кIулихъ ясин урх

Гьюрматлу ватандашар, гьаму шиърар Табасаран райондин ТинитI гъулан вакил Зейнудин Фятягьовди гъидикIдар ву. Шиърарин цIарариъ улихьдин чIалнан девлет ва багьалувал, инсандин ислам диндихьна вуйи рафтар улупура.   Фятягьов Зейнудин Аьбдулфятягьович 1930-пи йисан 30-пи майди Табасаран...


Суал-жаваб

- Ич гъулан имамди улихь йисанра, гьаму йисанра Рамазандин ваз ккебгъруган ва ккудубкlруган, чаз ккуниси гьюкум адабгъура. Магьа гьаму йисанра ушвин ваз сад йигъ улихьна ккебгъну, ва гьаддиан ич жямяаьт гьамусяаьт кьюб тереф духьна. Гьаму дюшюшдиъ аьдати инсанари фу дапlну ккун? - Гьяйифки, саспи...