Фарз гъудган кьатI апIуз ихтияр айи дюшюшар
Фарз гъудган кьатI апIуз ихтияр айи дюшюшар
Гъудган ихь диндин хусуси мурхьларикан саб ву. Мусурман касди йигъан апIру хьуб гъудган инсан гунгьарихьан, чIуруваларихьан ярхла апIуз себеб шулу. Инсанди ниятра дапIну, фарз гъудгник кучIвган, дугъаз думу анжагъ диндиъ улупнайи шартIариътIан кьатI апIуз хай шулдар.
Инсандиз гъудган кьатI апIуз ихтияр адар, гьеле дугъаз гъудгникан кудучIвну, хъасин хъанара гъудган давам апIуз вахт имишра. Гьацира жвуван кьаза вуди апIурайи гъудганра кьатI апIуз ихтияр адар. Имам Аш-Шафиийи «Аль-Умм» китабдиъ дупна: «Фуну касди фарз ушв дибиснаш, ясана кьаза ушв ккапIраш, ясана назру, каффарат вуш, жвуван фарз гъудган вушра, вая кьаза апIурайи гъудган вушра, – гьамрар вари кьатI апIуз хай шулдар. Ушв дибисну гъибтуз ва гъудган давам апIуз шули имидикьан гагьди, дурар кьатI апIуз хай шулдар. Хъа эгер инсанди чазра аьгъяди му ляхнар кьатI гъапIиш, дугъаз гунагь а».
Зиихъ дупнайибдин гьаци гъаври духьну ккундуки, гъудгник кучIву касдиз саб себебра адарди гъудган кьатI апIуз ихтияр адар. Хъа эгер саб гьюрматнан себеб ади вуш, мисалназ, сар кас азад апIуз, кьазайиккан ккадагъуз, думуган хай шулу.
ДумутIанна гъайри, саспи вахтари гъудган кьатI апIуб герек вуйи дюшюшарра алахьуз мумкин ву. Мисалназ, штукк батмиш шулайириз кюмек апIуз, цIа кабхъну фукIа убгураш ктIубшвуз кюмек апIуз, ясана улариз дярякърур саб ичI хьайи терефназди гъягъюради, гьадму жара рякъюзди гьауз.
Иззуддин ибн Абдуссаламди, гъудган гъибтну штукк батмиш шулайириз кюмек дапIну ккунду дупна, гьаз гъапиш Аллагьу Тааьлайин улихь батмиш шулайириз кюмек апIуб заан дережайин ляхнарикан ву. ДумутIанна гъайри, кьюб ужувлан ляхин сатIи апIуз мумкинвал шула: батмиш шулайириз кюмек апIуб ва жвуван фарз гъудганра апIуб.
Хъа гьамус фицдар дюшюшариъ гъудган кьатI апIуз ихтияр аш, вари ктухидихьа. Гъудган кьатI апIуз хай шулу:
1. Эгер фужкIа штукк батмиш шулаш, шлиинкIа гьяйванат алабхьну, диди дугъаз зарар тувраш ва сариз зулум апIури, дугъу кюмекназ дих апIураш;
2. Эгер улариз дярякърур, ясана бицIир чаз зарар шлу, ясана ахъру йишвахьинди гъягъюраш;
3. Эгер гъудган апIурайириз сар касдихьан дугъан мутму гужниинди тарабгъури гъябкъиш;
4. Эгер дадайиз, чан веледдиз хатIа шул кIури, гучI гъабхьиш, ва эгер дишагьлийиз чан цIиин иливнайи хураг, убгур ва пуч шул кIури, гучI гъабхьиш;
5. Рякъю айириз, эгер фужкIа пис кас алархьур кIури, гучI’вал аш, дугъаз гъудган кьатI дапIну, хатIа айирихьан гьитIикIуз ихтияр а;
6. Гъудгник кайириз чаз зарар тувуз багахь шулайи шей`арихьан, гьяйванатарихьан жвув уьрхбан бадалира гъудган кьатI апIуз хай шулу;
7. Эгер хулан гьяйванат гьебграш, думу бисбан, ясана дебккбан бадали.
Гьацира эгер абйир-бабари дих апIураш, суннат гъудган кьатI апIуз ихтияр тувра. Хъа фарз гъудган апIурайиган, дих гъапIну кIури, гъудган кьатI апIуз ихтияр адар, анжагъ дурарин уьмриз фтикIа зарар туврайи дюшюшариътIан.
Натижа, эгер шликIа ухьу зиихъ ктуху ва гьаци жара гьюрматнан себебариан гъудган кьатI гъапIиш, дугъаз гунагь адар. Эгер гъудгнин вахт имиди вуш, дугъу думу гъудган сабпи мумкинвал хьубси тамам дапIну ккунду, хъа гъудгнин вахт ккудубшнуш, кьаза апIуру.
