Касибвалиъ ваъ, хъа лап девлетра ккундарзуз
Гьарсар касдин уьмур, чан хусусивализ лигну, аьламатнануб ву. Гьарсарин уьмрикан, думу касиб вушра, девлету вушра, китабар дикIуз шулу. Йигълан-йигъаз, йислан-йисаз гизаф дигиш’валар шулу.
Гьарсар касдиз утканди, безеклуди, гюрчегди яшамиш хьуз ккунду. Дугъу, фици девлет гъазанмиш апIидикIан кIури, фикрар апIруган, гьамциб суал арайиз гъюру: «Фти касибвалихъна хъаъру, хъа фти - девлетнахъна?
Ав, вари Аллагьу Тааьлайин амриинди вуйибдин гъаври духьну ва дидкан аьгъяди ккунду. Эгер Аллагьдиз ﷻ табигъ духьну, Дугъан разивал абгуз чалишмиш шулуш, инсандин гьаму дюн’яйиъра, Аьхиратдиъра вари ужу хьибди. Сар касди, Пайгъамбарихьна ﷺ дуфну, гьерху: «Фици гъапIган, девлетлу хьуз шулу?» Пайгъамбари ﷺ жаваб тувну: «ЦIибдиин рази йихь, варитIан девлетлу хьидива».
Имам Шафиийи гъапну: «Варибдиин рази вуйи кас девлетлу ву». Анжагъ инсандиз хъана артухъдиси ккун шулу. Аллагьу Тааьлайи «Гьядис аль-Кьудсийиъ» дупна: «…Адамдин веледарин фун анжагъ ругдихъдитIан абцIидар, яни накьвдиъ».
Инсандиз ризкь гъазанмиш апIбан себебар агуз ихтияр а. Амма фикир тувну ккуниб гьадму вуки, фу себебниинди вушра мал-девлет уч апIуз кIури, ният дубхьну ккундар.
Фу ляхни касибвалихъна хуру?
1) Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дюаьйи кьадар дигиш апIуру, ужудар ляхнари уьмур ярхи апIуру, ва дугъриданна гунгьар апIбаан инсан ризкьнахъ, мулкнахъ мягьрум шулу». Гьаму гьядисдин гъаври шулуки, гунгьар апIували аьжузвалихъна, касибвалихъна хуру, хъа асас вуди касибвалихъ кучIли хъаъру. КучIал себеб дубхьну, касибвалихъна гъюру, кIури, гьядисдиъра дупна.
2) Лап артухъ ахувалира касибвалихъна хуру, иллагьки эгер гвачIниндин гъудгнин кьяляхъ ригъ гьудубчIвайиз ахуруш. Яни гьаму вахтна ахуб карагьат ву.
3) Касибвалихъна хру себебарикан ву гьацира: а) гъяцIалди ахуз дахъувал; б) дугъужвну чIат ктучIвувал; в) жилирна хпир сатIи хьпан кьяляхъ жандак дижрибкIди уьл ипIувал.
4) Саб фтихъкIа хъахъну, йирфар хъирчну уьл ипIувалира касибвалихъна хуру.
5) Гъяргълихъди хал ичIибкували, йишвандин вахтна мурглихъди хал ичIибкували ва гьацира чIюрхяри абцIну, хал къайдасузвалиъ гъибтували.
6) Чан абйир-бабариз дурарин ччвурариинди дих апIували.
7) Раккарин гурзлихъ хъахъну дугъужвували ва раккаригъ дусували.
8) Туалет багахь хьайи йишваъ гъудгнин жикIували, яни туалетра ваннара саб йишваъ аш ва дурар чиб-чпихьан жара дапIнадарш.
9) Илдидибтди палат кпирхували; жвуву алабхьнайи ккурттдихъди маш кжибкували.
10) Гъудган апIруган, гъайгъусузвалиъ хьували. Яни кIваъ Аллагьу Тааьла адарди, гъирагъаризди лигури, жарабдикан фикрар апIури гъудган апIували.
11) Гьялакди мист’ан удучIвували, яни гъудган ккудубкIубси удучIвну гъягъювали. Базариан ккудукIрурпирди удучIвували. Мистаз жямяаьт гъудгниз гьялак дарди кьанди гъювали. Сарпирди базариз гъягъювали.
12) Веледариз чIуру дюаь апIували. Яни абйир-бабари чпин веледарихъди улхруган, Аллагьу Тааьлайикан дурариз чIуруб ккун апIури шулу - гьацдар дюшюшар гизаф шулу. Аллагьу Тааьлайикан ккун гъапIуб, фунуб вушра - думу дюаь ву. Гьаци вуйиган эгер адаши, ясана дадайи веледдиз: « Гъит Аллагьди ﷻ яв хилар ерццрияв!», «Уву кечмиш ишрува!» ва гь.ж. гафар гъапиш, мура дюаь ву, гьятта инсанди хилар ккидисундаршра, гьаз гъапиш малаикари дугъу кIурайибдиз «Амин» кIура.
13) Жвуван абйир-бабариз ужуб дюаь дарапIували.
14) Диндин вари мурхьларихьна ва фарзарихьна: ушв бисбаъ, гъудган, гьяж, абйир-бабариз гьюрмат апIбаъ ва гь.ж. - жвуван вижнасузвал, гъайгъусузвал улупували.
15) Аьхю гунгьар апIували: гъудган дарапIрували, зина апIували, инсан йивну йикIували, футнйир апIували, гъибат, бугьтан кади улхували, гьитIибкIували ва гь.ж., - ясана гьарган бицIи гунгьариин эллешмиш хьували.
Зиихъ ктухдар ухьхьан ризкь, мулк ярхла апIру шартIар ву. Учвук гьамцдар гъиллигъар каш, лигай. Хъа эгер гьамрарикан сабкьан кади вуш, дициб ужуб дару гъиллигъ дипуз чалишмиш духьну ккунду.
Хъа фти ризкь, мулк артухъ ва багахь апIуру?
1) Аллагьу Тааьлайин рякъюъ садакьа тувували. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Садакьа туври, ризкь багахь апIинай», яни садакьа тувай, ва ичв ризкь артухъ хьибди.
2) ГвачIнинган ухди гъудужвували, яни гвачIнинган кьаназ даахну гъузну ккундар. Инсан гвачIниндин гъудгниз гъудужвну даърахбаъ берекет а.
3) Машнаъ инчI айивали, яни гъирагъдихь хьайидарихьна ужуб, уткан хуш’валиинди лигували, увуз гъилигиган, дураринра юкIв ачухъ шлуганси ва гьацира разивалиинди ужуб гаф апIували.
4) Жвуван гьяят марцциди гъибтували ва гъабар дижикIну гъитували, яни марццишин апIували. Гьясан ибн Аьлдихьан дуфна: «Жвуван гьяят марцц апIуб ва гъабар дижикIну гъитуб ризкь артухъ апIрудар ву».
5) Аьхю ва бицIи гунгьар апIувалихьан ярхла хьуб, гьаз гъапиш дурар Аллагьу Тааьлайиз инкарвал улупрудар ву; эгер гунгьар апIувал дебккиш, думу Аллагьу Тааьлайин къанунарихъди гъягъювал хьибди.
6) Гъудган суннатарра хъади, эдебвалиинди ва кIваъ Аллагьу Тааьлайикан фикир ади тамам апIували. Гьарган «Зугья-гъудган» апIуз чалишмиш хьували.
7) «Аль-Вакьиаь» сура урхували, иллагьки йишвандин вахтна.
8) «Аль-Мулк» ва «аль-Музаммиль» сурйир урхували..
9) Экбер апIайиз улихьна мистаз гъягъювали.
10) Гьарган гъудгнин дижикIну хьували, яни гъудгнин дижикIну гъузуз чалишмиш хьували, эгер батIил гъабхьнуш, дишлади жикIували.
11) Мянфяаьт кадру улхбарихьан, увуз герек дару ляхнарихьан ярхла хьували. Саспидари кIуру: «Фуж герек дару ляхнарихъ гъахьиш, думу чаз герек вуйибдихъ мягьрум хьиди». Бузуржамгьир кIуру сар касди гъапну: «Эгер увуз мянфяаьт ктарди гизаф улхрур гъяркъиш, думу абдал кас вуйиб аьгъю апIин». Аьли ибн ТIалибди гъапну: «Аькьюл камил гъабхьиган, гафар кьит шулу», - яни мянфяаьт ктарди инсанди гафар апIурдар.
12) Гьар йигъан «ла гьявла вала кьуввата илла биллагь» текрар апIували.
«لا حول ولا قوة إلا بالله»
Магьа ухьу мушваъ ризкь ярхла ва багахь, кам ва артухъ апIру бязи себебар кIваин гъапIунхьа. Эгер гьамрарихъди гъягъюри гъахьиш, иншаАллагь, думу касдиз сикинвал ва тухъвал хьибди. Му ухьу ктухдар вари гьякь мусурман касди тамам дапIну ккунидар ву, удудукьруб мушваъ фукIара адар.
Аллагьу Тааьлайиина таваккул дапIну ккунду. Анжагъ Аллагьу Тааьлайи туврайиб ву касибвалра, девлетра. Гъит Аллагьу Тааьлайи ихь гьялал ризкь артухъ апIри! Амин!
Шамиль Зурпукьанов
