Гьуьрмет. ГьикI къазанмишда ва вучиз?
Гьуьрмет. ГьикI къазанмишда ва вучиз?
Гьуьрметди хуш регьятвилер багъишзава. Чи гафуниз яб гузва, чаз куьмек гузва, хъсан алакъаяр хуьз алахъзава. Лап хъсан я! Амма эгер ам авачиз хьайитIа. А чIавуз инсанар мажбур ийиз жедани чаз гьуьрмет ийидайвал?
Са касди кIанивал, шадвал, гьевеслувал гьисс ийидайвал ам мажбур ийиз жедани? Ваъ, гьиссер гужалди ийиз таз жедайди туш. Гьуьрметни гьакI я: инсанриз ам квехъ я ава, я авач.
АкIни жезва хьи, кичIевал гьуьрметдай гьисабзава. ГьакI, инсанри чпин регьбердиз эсиллагь гьуьрмет ийизвач, амма адахъай кичIезва, ва гьам адаз бес жезва. Эгер гьалар дегиш хьайитIа ва инсанриз чпин чIехидахъай кичIевал амукь тавуртIа, абуру ам язухни татана адалай кам яна фида.
Гьавиляй акьуллу инсан вичиз халис гьуьрмет ийидайвал алахъзава. Ам мажбур ийиз тежедайди чиз, ада вич акI кьазва хьи, а гьисс инсанриз вич-вичелай арадал къведайвал.
Хъсан меслятар
Инсанрин гьуьрмет къазанмишун патал пешекарри тавун меслят къалурзавай ругуд затIуниз килигин.
1. Арза ва фитне тавун
Арзайрини фитнейри инсандал фикир желб ийиз туртIани, нетижада абур адаз вичиз акси яз элкъвезва, ам зайиф ва акьван акьул авачирди яз къалурзава. Ахьтинди язух атун, адахъ галаз ихтилатар авун мумкин я, амма адаз гьуьрмет ийидач.
2. Экъуьгъунар тавун
Экъуьгъунар чIалакай хкудун чарасуз я. Бязибуруз ам викIегьвал хьиз ава. Ваъ! Чиркин гафар лугьун эдебсузвал ва нагьакьанвал я. Ам виринра чкIанва лугьуз ам зиян гузвайди амукь тийиз туш. Гьа жергедай яз – инсанрин гьуьрмет кIанзавай касдиз.
3. Хьиз хьун ваъ, хьун
Инсандиз вич гьакъикъатда авайдалай акьуллуди, тежрибалуди, секинди хьиз къалуриз кIандайла, паталай ам хъсандиз аквада. Ахьтин «тамашадай» инсанри гьуьрмет ийизвайди туш. Вилик алад! Дугъриданни тежрибалу ва секин хьухь. А чIавуз квез луйихлу кесер жеда.
4. Ваъ лугьуз кичIе тахьун
Эгер инсанди гьамиша масабурун шартIар кьабулиз ва адаз гьамиша хъсанди жез кIан хьайитIа, адаз бажагьат гьуьрмет ийида (гзаф мумкин я, ам ишлемишиз кIан жеда). Ида ахьтин фикирдал гъизва хьи, на лугьуди адаз вичин къадир авач ва я адаз вичин кIвалахар авач. Гьахьняй гьал гьисаба кьуна ваъ лагьайтIани жеда. Ида чи хъуьтуьлвиликай менфят хкудиз кIанзавайбуруз манийвал ийида ва абурув чун гьисаба кьаз тада.
Идахъ галаз санал чи гьар са «ваъ»-диз хкягъун ва фагьум авун важиблу я – чи «ваъ» лугьунрик вири акат тийидайвал ва чи диде-бубайрин, мукьвабурун, куьмекдихъ муьгьтеж маса инсанрин ихтиярар хкIан тийидайвал ва гьакIни Аллагьди ﷻ гузвай мумкинвилер гъиляй ахъай тийидайвал.
5. Винел патан акунар рикIелай алуд тавун
Чи винел патан акунрикай. Ихтилат багьа парталрикай ваъ, амма кIвачелай кьилелди михьивиликай ва къайдада хьуникай физва.
6. Гзаф рахун тавун
Уьмуьрдин къизилдин къайда: тIимил рахух, гзаф яб це. Ида дериндай гьакъикъат фагьумиз, делилар фикирдиз къачуз, дуьз нетижадал къвез куьмек гуда ва эгер герек хьайитIа, жуван фикир а саягъда лугьун хьи, яб гузвайбур гьуьрмет авуниз ва ам кьабулиз мажбур ийидайвал.
Кьилин къайда
Вири хъсан терефрихъ галаз санал гьуьрметдиз муькуь падни ава. Гьуьрмет ийизвай касдал инсанри важиблу къараррин жавабдарвални тапшурмишзава. (Ахпа хьайи нетижадай гьахъ-гьисабни истемишзава). Адаз гьуьрмет ийизвай ва умуд буш акъат тавуна кIанзавай гзаф инсанрин дикъет адал желбнава. (Яни ада инсанрин ихтибарвал кьилиз акъудна кIанда). Эхирки, гьуьрметлу касди хийир такIанбурни вичел желб ийида – чпин рикIе чIуру ният аваз адаз ачухдиз са пис кар ийизвайбур, фитнеяр ийизвайбур ва я далудихъай ам жакьвазвайбур.
АкI хьайила, гьуьрмет авачиз пис я, амма ам авайлани гьакI я… Бес вуч ийида? Сифтедай – гьуьрмет вич мураддиз элкъуьр тавун. Жуван вилик гьихьтин месэла эцигиз хьайитIани, ам вуч патал герек ятIа, чаз чир хьун лазим я. Дерин жаваб жагъайдалай кьулухъ са гьихьтин ятIани камар къачунихъ мана жеда.
Бес чаз инсанрин гьуьрмет квез герек я? Сада лугьуда: адакай хийир ава. Муькуьда – вирида адахъ ялзава. Жавабар гьар жуьрединбур хьун мумкин я, амма асул манадай абур я темягькарвиликай, я темягьсузвиликай я. Темягьдиз винел патан дуланажагъдин акунар ава, амма гьакI къене патанбурни ава. Кьилди къачуртIа, инсанри гьуьрмет авун чаз хуш жезва, ада чи нефсиниз тIуьн гузва. Мукъаят хьухь: темягькарвал гьамиша хаталу я!
Темягьсузвал – им дуьз кар авун я, жуван нефсиниз кIандайвал, инсанри къимет гун патал ваъ, амма анжах Аллагь Таала рази авун патал. Гьа саягъда Адаз ибадат авун.
И михьи ниятди инсан «и кар авунай заз вуч жеда?» ва я «инсанри вуч лугьуда?» хьтин фикиррикай азад ийизва. Инсанди рикIин сидкьидай Халикьдивай ﷻ куьмек тIалабзава ва анжах Адал ихтибар ийиз, къвердавай вилик физва.
Руьгьдин чалишмишвиляй Халикьди ﷻ Вичин лукI куьмек авачиз тадач. Раббиди ﷻ адаз няметар ва мумкинвилер гуда, амма вичин ибадатдал машгъул яз, ада абурукай гьич фикирни ийизвачир.
Им Аллагьдин ﷻ Жумартвиляй я: чна дуьз мурад хкягъайла, ам кьилиз акъатун патал Аллагьди ﷻ вири куьмекар гуда!
