Дагъустандин халкьарин меденият

Дагъустандин халкьар чи чилин (турпагъдин) садвили, чIаларин мукьвавили, кьетIен милли къилихри ва виридалайни вилик сад тир культуради агудзава.

Дагъустандин халкьари чпин культурадиз «меденият» лугьузва. И гаф чна араб чIалай кьабулнавайди я. Дагъустандин медениятдик дегьзамандилай эгечIна, чи йикъаралди Дагъустандин халкьари чпин гъилералди ва акьулдалди арадиз гъайи вири затIар, крар акатзава. Куьне, гьелбетда, Дагъустандин халкьари чпин бубайрин тарихдин яргъи рекье вуч арадал гъанатIа лагьана, фикирзава.

Чи ата-бубайрилай арадал гъиз алакь тавур затIар, крар гьисабун чаз регьят я. Яргъал асирра абуру дуствилелди санал яшамиш жедай дугъри адетар арадал гъана. Ингье абур: стхавилин адетар; мукьвавилихъ галаз алакъалу адетар; къуни-къуншидихъ галаз ислягьдаказ, арада меслят аваз яшамиш жедай адетар; яшдиз чIехибуруз, дишегьлийриз, зегьметчийриз гьуьрмет ийидай адетар; камаллу агъсакъалрин гаф, меслят ва мсб. пакдиз кьабулун ва хуьн; зайиф, чеб лап гьалдай фенвай ксарив, азарлуйрив гьуьрмет-хатурдивди эгечIун, абурун къайгъударвал авун ва масабур.

Жемятда къайда хьун, инсанри чеб дуьз кьиле тухун патал герек адетар (къанунар), дагъви намус, гьая хуьдай кодекс туькIуьрнава. Чи бубайри жув инсанрин арада кутугнаваз кьиле тухудай, датIана чна чеб кваз кьуна кIанзавай меслятар, девлетлу чIалар ва рахунин меденият яратмишнава.

Дагъустандин халкьарихъ мехъерар кьиле тухудай, цIийиз хана, дуьньядиз атай аялар кьабулдай, халкьдин суварар, са квехъ галаз ятIани (кардихъ, вакъиадихъ) алакъалу яз тухвана кIани, кьейиди кучудна, секинарунин адетар ава. Абуруз датIана фикир гузва ва абур тербиялу инсанри кьиле тухузва, вучиз лагьайтIа абуру вирида санал Дагъустандин халкьарин эдебдинни ахлакьдин, жув жемятдин, халкьдин лайихлу векил тирди къалурунин меденият арадал гъизва.

Ш.А. МИРЗОЕВ