Чак бяличIан бан бучIиссарив?

Чак бяличIан бан бучIиссарив?

Фаризасса эбадат (чак, зума, ХIаж ва м.ц.) бяличIан буван къабучIиссар (хIарамссар) ца агьамсса багьана бакъахьурча. Кьуръандалуву мунил хIакъираву увкуну буссар (мяъна): «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, зула аьмаллу бяличIан мабулларди». («МухIаммад» суралул 33-мур аят).

Му куццуй, ца агьамсса, Шариаьтрал кьамул буллалисса багьана бакъахьурча, фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар.

Аммарив бикIайссар чара бакъа чак бяличIан буван аьркинсса кIанттурдугу:

• АпатIравун агьну кумаг чIа тIисса инсаннан кумаг баву;

• Щинавун оькьлакьима ххассал аву;

• ЦIу лещан даву;

• Ахьния ягу хъунтIуллувун агьан бюхъайсса мурчIисса инсан ягу чIивисса оьрчI ацIан аву ва м.ц.

Мунин бувну, чак буллалиманал щак хьурча цама инсан магъуя агьан, щинавун оькьан, цIарал ччуччин, цIунцIия хьун бюхъайшиву, ягу цу-унугу оьвтIий, кумаг чIа тIий ухьурча, му чIумал чак бяличIан баву ваджиб (бурж) хъанахъиссар.

Чак буллалисса хъамитайпалун цила цIарай дирхьусса дукра ччуччин най чIалай духьурчагу, чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Ссапарданийн увкманан цува чак буллай унува цала чу лихъан най чIалай бухьурчагу бучIиссар чак бяличIан буван. ХIухчин ккаккарча цала ттурзандалийн барцI ххяххан най, мунангу бучIиссар чак бяличIан буван.

Имам Нававил увкуну бур: «Фаризасса чак байбивхьусса инсаннан къабучIиссар (хIарамссар) му бяличIан баву, ца агьамсса багьана бакъанува. БяличIан буван ихтияр дакъассар, ялагу цIунил бувансса чIун духьурчагу». («Ал-Мажмуъ»)

Мунин бувну, чак бяличIан буван бучIисса багьантту аьлимтурал луттирдаву шанма бутIуйх бавчIуну бур: бучIисса, хъинсса, буржсса.

Мунил аслу-гьанугу – мюнпат ва зарал чIарав бишавур. Инсан бивкIулия ххассал аву чак бавунияр агьамссар. Инсаннан кумаг бувну махъгу чак буван бюхъантIиссар.

НигьачIинсса иширавусса инсаннан чIунийну кумаг буван бюхълай бухьурча, чак бяличIан къабувнува, лахъсса чIуний «СубхIаналлагь» учин аьркинссар. Мукун кумаг къахьурча, чак бяличIан бувну ххассал уван аьркинссар.

ХIасил, инсаннал цIуллу-сагъшиврун, жандалун нигь духьурча, чара бакъа чакгу бяличIан бувну, ганан кумаг буван аьркинссар. Хъуслин нигь дусса чIумал чак бяличIан буван ихтияр дуссар, бурж бакъанугу.

НурмухIаммад Изудинов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...