Дукра дукаврил адавру

Дукра дукаврил адавру

Дукра дукаврил адавру

Дукра дукайссар «Бисмиллагь» увкуну, мунил мяънагу «Аллагьнал ﷻ  цIанищал» тIиссар. Дайдихьулий вай махъру учин хъама битарча, дакIнин багьувкун учайссар: «Бисмиллагьи аввалягьу ва ахирагьу» – «Аллагьнал ﷻ  цIанищал дайдихьулий ва ахирданий».

 

Дукра канакисса чIумал заралунния буруччиншиврул укунсса дуаь дурккуну хъинссар: «Аоьзу бикалимати Ллягьи т-таммати мин гъазабигьи ва экабигьи ва шарри эбадигьи ва мин гьамазати щайатIини ва ан яхIзуруни». Яла вай махъругу учирча хъинссар: «Бисмиллягь-ллязи ля язурру мааьсмигьи шайун филь-арзи ва ля фи ссамаи ва гьува ссамиоьль-аьлим».

Дукралул гьарца касак зумув бишайни «Бисмиллагь» учаву хъинссар, цуппагу лахъсса чIуний, чIаравминнангу баянну, гайннангу дакIнин бутанну учайссар.

Дукра кананнин ва дуркуну махъ зумув чансса цIу бишаву хъинссар. Аьли-асхIаблул увкуссар: «Дукра цIил къеппи зумув бивхьуну айивхьуманая Аллагьнал ﷻ  70 журасса бала арх бантIиссар».

Дукра зумув мюрщисса касакру бувну дирхьуну, ххуйну хIунку дурну дукайссар. КьацIливусса касак бюкьаннин цамур ласун ка тIитIин къадувайссар.

 

УрчIамур каних

Дукра кьацIливу дишайссар урчIамур каних. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Зу дукра канаки ва хIачIия хIачIияра урчIамур каних, ласияра урчIамуних, дулара урчIамуних. ЩяйтIаннул киямуних дукайссар, хIачIайссар, дулайссар, ласайссар» (Ибн Мажагь).

 

Анавар къабувккун

Дукралия оьккисса махъ учин къабучIиссар, дукайссар анавар къабувккун. МухIаммад Идавсил ﷺ тачIав дукралий аьй къадурссар. Дукра нахIу дизарча дукайсса диркIссар, ххуй къадизарча кьадитайсса диркIссар.

Супралия ласайссар вила хьхьичIмур, вичIанна гъанмур. Идавсил ﷺ ца инсаннахь увкуссар: «Да жагьил, «”Бисмиллагь” уча, урчIамур каних дуки, вила хьхьичIмур ласи!» (Аль-Бухари, Муслим).

Ахъулсса ва нацIу-кьацIу тIурча, вила хьхьичI дакъаму-ничIан ка тIитIингу бучIиссар. Идавсилгу ﷺ ласайва тIар супралул архмур зуманийсса ахъулсса: «Ахъулсса ца журасса къадикIайссар, мунияту винна ччимур язи дугьан бучIиссар», – увкуну. Циняв лагма лавгсса бушкъаправу ца журасса дукра дикIайссар, муниятур ласун аьркинсса вила хьхьичIмур.

ЧчатIуя касак битлай, зумув бихьлай канакаву къахъинссар, га цал бувхъун, касакру бувну столданий биширча хъинссар. ЧчатIуй цамур зад дишавугу къахъинссар, хIадисраву увкуну бур: «Ччатун хIурмат бувара, му Заннал буллусса неъматри» (Абу Нуаьйм).

Щяв багьсса дукралул касак гьаз бувну, марцI бувну букарча хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Дукиялул касак щяв багьарча, гьаз бувну, марцI бувну букияра, щяйтIаннун кьакъабивтун. Дукра дукайхту ка лишиннин кIисри мазрал ланцI бувара, цанчирча зун къакIулссар барачат цумуниву буссарив» (Муслим).

Хъува бусса ахъулсса канакисса чIумал (цIулит, ахъвазан, чассаг ва м.ц.), хъуварду личIисса бушкъаправу бишаву хъинссар. Мукунна цамур дукралия лирчIмургу личIисса бушкъаправу дишайссар – ттаркIру, бурчу ва м.ц.

 

Уф маучав!

ХIадисраву увкуну бур: «Дукралийн уф учирча, ганивусса барачатшиву лагайссар» (АхIмад).

Дукралущал хIала ва дуркуну махъ щин хIачIаву къахъинссар.

Шикку чивчусса кьяйдалий Идавсил ﷺ сунналийн бувну канарча, жула цIуллушивугу дуруччинтIиссар, дукра дукавугу Заннайн эбадат даврийн кIура даянтIиссар, чири биянтIиссар.

 

МухIаммад Дибиров

 

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...