Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

ТанмихI ягу ялтту учIаву

Халиф Оьмар ибну Аьбдулаьзизлун ккавккун ур хIан хIарчIун увччу хьусса адимина. Халифнал буюр бувну бур га инсан увгьуну танмихI бувара куну. Цува угьан амру бувма кIул щейхту, га адиминал халифная ссугру дурну дур. Микку Оьмардул амру бувну бур увгьума ита акьияра, куну. Къуллугъчинал цIувххуну бур: «Вийнна ссугру дурсса, увччу хьуну заназисса инсаннан танмихI циван къабав?» – куну. «Ганал увкусса мукъурттил ттун сси бизан бувна. Га чIумал танмихI бувссания, му хьунссия ттула нафсиран ччимур баву. Ттун ччай бакъая нафсирайн мютIи хьун», – увкуну бур Оьмардул.

 

Инсапшиву

Ца хъамитайпа ХIасан ибн Си́начIан бувкIун, цадакьалун чансса арцу чIа увкуну бур. ХIасаннун хIисав хьуну бур га хъинну ккаккан ххуйсса хъамитайпа бушиву. Цала къуллугъчинахь увкуну бур: «Ванин мукьттуршра диргьамгу дуллуну тIайла букки!» Амру биттургу бувну зана ивкIсса къуллугъчинал махIатталну цIувххуну бур: «Ца диргьам дуллуссаниягу та хъамитайпа хъинну рязи хьунссия. Ганин гайксса чIярусса арцу циван дулав?» – куну. «Га ккаккан ххуйсса бия. Ттун пикри хьуна, ганил ялун кьянатшиву диярча, бунагьсса ххуллийн буккан бюхъай тIисса. Кьянатшиву къахьурча, ганин хъус-маэшатравугу захIматшиву къадикIантIиссар. Ца ххуйсса инсаннал га цанма щарну буцинхьуви тIий ура», – увкуну бур ХIасан ибн Синал.

 

Ххюва насихIат

Адам идавсил  цала арснахь Шислухь  укунсса маслихIатру бувссар тIар:

  • Винмагу кIулша, вила оьрчIахьгу буси, зула хъуслийн умуд бивхьуну, дакI хъун дурну, ялун бучIантIимуния гъапулну мабикIари. Ттунгу нава оьрмулухун Алжаннаву неъматрай личIансса ххива, аммарив Аллагь ﷻ рязи акъасса тIул дурну на гива уккан увунна.
  • Зула хъаннил хиялал, гьавасирттал хъирив мабачари. Нагу щарссанил увкумур бувну, ганих вичIи дирхьуну, букан къабучIисса мурхьирал ахъулсса дуркуссия, аммарив яла хъинну пашман хьун багьуна.
  • Даву дулланнин, ганил хIасиллая пикри бувара. Нава буллалимур ссайн буккантIиссарив пикри бувссания, укунсса тагьарданувун къаагьанссияв».
  • Ци-дунугу дуллалисса чIумал дакIниву гьалакшиву, нигь, азурдашиву духьурча, хъинну хъуннасса личIлулшиву дуван аьркинссар. ХIарамсса мурхьирал ахъулсса канакисса чIумал ттул дакIнивугу гьалакшиву дия, амма на муних личIисса къулагъас къадурссия.
  • Ца даву дуван хIукму буллалисса чIумал зуярва аькьлу буминнащал мушавара бувара, маслихIат ккаккияра. Къадагъасса тIул дуваннин на малаиктуращал маслихIат ккавкссания, укун жапасса иширавун къаагьанссияв».

 

ЩяйтIаннул гьуз учин увма

Ца салихIсса инсаннал ивкIун ур гъаттара-яттиха зузисса лагъ. Цувагу ивкIун ур хъинну оьккисса хасиятрал заллу. БивкIун бур га адиминал цанма хъинну ххирасса балчангу. Ца кьини ганан балчаннул ца ччан гъаргъун лявкъуну бур. ЦIувххуну бур лагънахь: «Ванин цивхьур?» – куну. «На гъагъан дав мунил ччан, вин оьбала буваншиврул, ина пашман аншиврул», – увкуну бур къуллугъчинал. «Ина щяйтIаннул тIимур бувну бур. Ганин ччай бивкIссар на вийн дяъви бувну, танмихI бувну. Юх, на щяйтIаннун ччимур къабуванна! Насу, ина тархъан ивтссара. Ва чугу винма буллай ура», – увкуну бур залуннал.

 

Муслим Аьбдуллаев

 

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...