«...Арарду цIакь бува»

«...Арарду цIакь бува»

Панасса дунияллул кьининихсса иширттахух лавгун, жунма чIявуну хъамабитай жунма оьрмугу буллуну, цала паракьатшивугу, чурххал цIуллушивугу, чIунгу кьурван дурну жува хъуни бувсса нину ва ппу. Гайннаву буссар Аллагьу Тааьланал цIимигу, ссайгъатгу, жула хIал ккаккавугури. Амма жунма чIун-чIумуй гайннал хIурмат, кьадру-кьимат хъамабитай. Цал-цал жува агьамшиву дувару дустуран, давурттан, маэшатран, амма яла гъанми инсантурансса чIун ва ссавур къалякъай.

 

Жунма ххуйну кIулли хъиншивруву так чани ва талихI бушиву, оьбалалуву – цIан ва алши бакъашиву душиву. Гьарцаманал язи бугьай цанмасса ххуллу – хъинбалалул ягу оьбалалул. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса иман къадикIайссар цанма ччисса зад цала диндалул уссингу къаччиманал дакIниву» (Аль-Бухари, Муслим). Утти укунсса суал булунна: циванну жува яла гъанминнащалсса арарду хьхьара буллалисса; ниттил ва буттал цала оьрчIай аякьа дувайсса куццуй жувагу нитти-буттай аякьа дуллан аьркинсса бакъарив? ДакIнин бутияра, зула оьрчI бувсса чIумал цукун ххари хьуссияв. Мукунма вил нину ва буттагу ххари хьуссар ина увсса чIумал.

Ца кьини Абубакрдул душ Асмал цIувххуссар Идавсихь ﷺ: «ТтучIан дуркIунни цIарайн икрам бувайсса дин дуллалисса ттул нину. На аьркинссарав ганищал хIалашиву дугьан?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Ниттилщалгу, гъанминнащалгу арарду цIакь бува» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Аллагь Тааьланал Цала лагътурайн (инсантурайн) буюр бувссар так Цайнма бакъа икрам мабувари куну. Ялагу буюр бувссар нитти-буттан хъинбала буллали куну. Гай хъунив хьуну бухьурча, гайннахь «Уф!» кусса махъ маучав, чIу лахъ мабав, хIурмат бува…» («Аль-Исраъ» суралул 23-му аят)

ХIисав бувара, Аллагьнайн ﷻ мютIи шаврил хъирив бивхьуну бур нитти-буттаха хIурмат баву!

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву, Аллагьнал ﷻ сси буссар нитти-буттан сси бизан бавриву» (Тирмизи).

Жува хIадурну бикIару дустуран ччимур буллан: хъамалу ягу кафелувун оьвчару, кумаг бувару, чIунгу кьуватгу харж дувару. Нитти-буттал чIивисса за бува учирчагу, жунма захIматсса ишну чIалан бикIай. Амма дустал бюхъайссар ца кьини арх буцан, бакъа хьун, так ниттил ва бутталли мудан зуй аякьа дуллантIисса, тагьар цукунсса духьурчагу.

Цала оьрчIал къатлува уккан увну, лекьа-пякьу хьусса пукьлуву ялапар хъанахъисса къужлул увкуссия тIар: «Ттула оьрчIал лихъан увунна, амма ттун гай ттигу ххирар, гайннах ялугьлайгу ура», - куну. Мукун ххирассару жува ниттин ва буттан!

Уссурвал ва ссурвал, нину ва ппу чIарав бунува гайннаха хIурмат бувара, акъахьурча гай бакъасса чIун дучIайхту пашман хьунтIиссару.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...