«...Арарду цIакь бува»

«...Арарду цIакь бува»

Панасса дунияллул кьининихсса иширттахух лавгун, жунма чIявуну хъамабитай жунма оьрмугу буллуну, цала паракьатшивугу, чурххал цIуллушивугу, чIунгу кьурван дурну жува хъуни бувсса нину ва ппу. Гайннаву буссар Аллагьу Тааьланал цIимигу, ссайгъатгу, жула хIал ккаккавугури. Амма жунма чIун-чIумуй гайннал хIурмат, кьадру-кьимат хъамабитай. Цал-цал жува агьамшиву дувару дустуран, давурттан, маэшатран, амма яла гъанми инсантурансса чIун ва ссавур къалякъай.

 

Жунма ххуйну кIулли хъиншивруву так чани ва талихI бушиву, оьбалалуву – цIан ва алши бакъашиву душиву. Гьарцаманал язи бугьай цанмасса ххуллу – хъинбалалул ягу оьбалалул. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса иман къадикIайссар цанма ччисса зад цала диндалул уссингу къаччиманал дакIниву» (Аль-Бухари, Муслим). Утти укунсса суал булунна: циванну жува яла гъанминнащалсса арарду хьхьара буллалисса; ниттил ва буттал цала оьрчIай аякьа дувайсса куццуй жувагу нитти-буттай аякьа дуллан аьркинсса бакъарив? ДакIнин бутияра, зула оьрчI бувсса чIумал цукун ххари хьуссияв. Мукунма вил нину ва буттагу ххари хьуссар ина увсса чIумал.

Ца кьини Абубакрдул душ Асмал цIувххуссар Идавсихь ﷺ: «ТтучIан дуркIунни цIарайн икрам бувайсса дин дуллалисса ттул нину. На аьркинссарав ганищал хIалашиву дугьан?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Ниттилщалгу, гъанминнащалгу арарду цIакь бува» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Аллагь Тааьланал Цала лагътурайн (инсантурайн) буюр бувссар так Цайнма бакъа икрам мабувари куну. Ялагу буюр бувссар нитти-буттан хъинбала буллали куну. Гай хъунив хьуну бухьурча, гайннахь «Уф!» кусса махъ маучав, чIу лахъ мабав, хIурмат бува…» («Аль-Исраъ» суралул 23-му аят)

ХIисав бувара, Аллагьнайн ﷻ мютIи шаврил хъирив бивхьуну бур нитти-буттаха хIурмат баву!

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву, Аллагьнал ﷻ сси буссар нитти-буттан сси бизан бавриву» (Тирмизи).

Жува хIадурну бикIару дустуран ччимур буллан: хъамалу ягу кафелувун оьвчару, кумаг бувару, чIунгу кьуватгу харж дувару. Нитти-буттал чIивисса за бува учирчагу, жунма захIматсса ишну чIалан бикIай. Амма дустал бюхъайссар ца кьини арх буцан, бакъа хьун, так ниттил ва бутталли мудан зуй аякьа дуллантIисса, тагьар цукунсса духьурчагу.

Цала оьрчIал къатлува уккан увну, лекьа-пякьу хьусса пукьлуву ялапар хъанахъисса къужлул увкуссия тIар: «Ттула оьрчIал лихъан увунна, амма ттун гай ттигу ххирар, гайннах ялугьлайгу ура», - куну. Мукун ххирассару жува ниттин ва буттан!

Уссурвал ва ссурвал, нину ва ппу чIарав бунува гайннаха хIурмат бувара, акъахьурча гай бакъасса чIун дучIайхту пашман хьунтIиссару.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Лак Муфтийнащал хьунабавкьунни

Дагъусттаннал Муфтий щейх АхIмад -хIажи Аьбдуллаев хьунаавкьунни Лакрал райондал вакилтуращал ва имамтуращал. Лакрал райондалул администрациялул бакIчи Зураб Куччаевлун тIайлабацIу чIа тIий, Муфтийнал кIицI лавгунни чIярусса шиннардий райондалул бакIчину зий ивкIсса Юсуп МахIаммадовлул район...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...