ЗанначIансса ххуллурду

ЗанначIансса ххуллурду

Ца чIумал Багъдадлив ца аьлимчунал мутааьлимтал ганачIату ливхъун, щейх Джунайд аль-БагъдадичIан лавгун бур. Гайннал муаьлимнан му иш хъинну ххуй къабивзун, тIарикьат дуллалиминная (суфийтурая) оьккину гъалгъа тIун ивкIун ур.

 

Джунайдлул ца мурид гьан увну ур га аьлимчунайн оьвчин. УчIайхту, щейхнал цIувххуну бур: «Ттул уссу, Аллагь ﷻ ххирасса лагъ ххира хьуманащал (Заннащал) хьунаакьиншиврул ачинсса кIива ххуллу бур: ца – зувира шинал лахъишиврийсса, вамур – шинал мутталийсса. Цумурди язи бугьан аьркинсса?»

«КутIамур ва мурадрайн ччяни иян уваймур бугьан аьркинссар!», - увкуну бур аьлимчунал.

«Ина тIайлара», – рязи хьуну ур Джунайд.

Аьлимчунал ххи бувну бур: «Аммарив жулмур ххуллу АллагьначIан гъанссар зулмурнияр».

«КъатIайлассар», – увкуну бур Джунайдлул. «Аллагь ﷻ кIицI лагаврил (тIарикьатрал, зикрилул) ххуллу АллагьначIан ﷻ гъанссар, Заннал буюр бувмур лахьхьаврил ххуллунияр. Цанчирча, буюр бувмур – инсантуращал бавхIумурди, зикри – Аллагьнащал ﷻ бавхIумурди».

«Мунил хIучча ккаккан бува!» - тIалав бувну бур аьлимчунал.

Джунайдлул ца муриднайн амру бувну бур:

«Ва чару тай суфийтурал ккурандалувун палцI бува!» - куну.

Чару багьайхту, гай циняв «Ля́ иля́гьа илля-Лла́гь», «Я Алла́гь!» – тIун бивкIун бур.

Яла Джунайдлул гава мурид гьан увну ур фикьгьи (исламрал юриспруденция) лахьлахьиминнал ккурандалувун чару бутан. Цайхва чару бивщуманах сситтуйну бурувгун: «Ина ци дуллалиссара, мукун къабучIиссар, хIарамссар!» - тIий гьалак бувккун бур.

Му иш ккавккукун, аьлимчунал тавбагу дурну, щейх Джунайдлул маъзуннал мурид хьуну ур.

Ва хавар бувсун бур имам Шяъранил луттираву. Ванил мяънагу шариаьтрал элму лахьхьаврил кьимат лагь баву бакъар, ялунгу, гьарцаманал буржри цанма чара бакъасса элму-кIулши лахьхьин: иман (аькьида), диндалул хIукмурду, хIалал-хIараммур. Мунияр махъ рувхIанийсса камилшивруйн кIункIу хьун, миккунсса ххуллу бугьан, щейхнал увкумур буллан аьркинссар.

Мунил хIакъираву Гъази-Гъумучиял щейх Жамалуттиннул чивчуну бур: «КIулну икIу, муриднан (тIарикьатрал ххуллийманан) яла агьаммур – цала аькьида тIайла давури, жула Заннаясса ва идавстураясса элму лахьлай, лайкьмур ва лайкь бакъамур кIул буллай.

Яла муриднал лахьхьин аьркинссар Кьуръандалул цайва ялув бувмур ва чанма-чанну кIулну бикIан аьркинмур. Муния махъ вардиш ласун аьркинссар бусурманнал шариаьтрал фаризасса бутIри: чаклин иссаврил, гъуслу баврил, таяммумрал, нажас марцI даврил адавру ва кьинилун ххюйлва байсса чаклил, зума дугьаврил ва цаймигу эбадатирттал рукнурду.

Вай дакъасса цайми элмурду лахьлан аьркин бакъассар, цала дакI ва рухI марцI къадурссаксса. ХьхьичIва-хьхьичI мунан аьркинмур – цала нафс мурдалсса тIабиаьтрал ясиршиврува ххассал бувну, дакIнил «дагьани» цIай-цIай тIутIи дуван, Зал чIалан, дунияллий хъанахъимунил мяъна дурчIин, элмурдавун куртI хьун дахчилачисса пардав дакIнива дукьан дуван.

Мунан аьркинссар цала дакI марцI дуван диялдакъашивурттая: дакIхъуншивруя, сситтуя, хIусутIшивруя ва м. ц., яла цинярда шартIирдащал цIуницIа тавбагу дурну, Заннайн эбадат даврихун, зикрилухун агьан, щейхнал цанма лахьхьин бувсса куццуй».

 

 

МухIаммад ХIажиев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...