Ватан ссайн учайссар?

Ватан ссайн учайссар?

«Ватан» тIисса махъ жучIанма бувкIун бур аьраб мазрава. Аьрабрай «ватIан» ва «мавтIин» тIисса мукъурттил мяъна – инсаннал мина. Ялагу «ватан» учайссар инсаннал къатлуйн. Цамур куццуй учин, инсан мудан ялапар хъанахъисса кIану – мунал ватанни. Микку буссар мунал къатта, кулпат, даву, дустал. Мукунсса кIанайн инсан мудан кIункIу тIун икIайссар, микку хъанахъимуний мунал дакI цIий дикIайссар, цува му кIанттул, билаятрал ца бутIану чIалан икIайссар.

Цумацагу инсаннал тIабиаьтраву дур цала ватандалухсса, миллатрахсса, мазрахсса, цува увсса кIанттухсса, мунил тарихрахсса, миллатравасса цIа дурксса инсантурахсса ччаву ва пахру. Амма му ччаву аькьлулул дазурдава дурккун, национализмрайн кIура даен дитан къабучIиссар. Цува, цала миллат, цала ватан цайминнаяр лахъну дишаву, цайминнаяр авурмунин ккалли баву – диндалул кьамул буллай бакъар. Цала миллат цайминнаяр лахъ буллаллаврин Исламраву «аьсабия» учайссар. Абудавудлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Аьсабиялийн оьвтIима, мунил цIаний талатима, мунил ххуллий жан дуллума – жула умматрава акъар».

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Цала миллат ххирашивугу аьсабиярив?». «Аьсабия – вила миллатран цамур миллатрай зулму буллан кумаг бавур», – дуллуну дур жаваб (Абудавуд). Шичча жунма бувчIлай бур цала миллат ххирану бикIаврия цичIав оьккисса бакъашиву, амма цайминнай зулму бавриву виламиннацIун кабакьаву – аьсабиялун ккаллишиву.

Ватандалия Кьуръандалуву ва сунналуву

Кьуръандалуву ватан кIицI ларгун дур так ца аятраву «маватIин» тIисса мукъуйну. Ва махъ ишла бувну бур «кIану» тIисса мяъналий: «Аллагьнал ﷻ зун кумаг бувссар тамансса кIанттурдаву ва талатавурдаву…», - увкуну бур («Ат-Тавба» суралул 25-мур аят).

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ Дажжалная буслалисса чIумал укунсса махъру увкушиву: «Аллагь Тааьланал ми ппив-ххив бувантIиссар, яла халкь цала шагьрурдавун ва минардайн зана бикIантIиссар» (АхIмад). Ва хIадисраву «ватан» тIисса махъ ишла бувну бур «мина» тIисса мяъналий.

Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, «ватан» тIисса махъ шанма журалий бувчIин буван бучIиссар:

1. «ВатIан ал-аслий» – инсаннал аслийсса, гьанусса ватан. Цува увсса, кулпат бувсса кIану. Ялагу шивун багьайссар инсаннал мудан ялапар хъанан нанижат дурсса, цала минану ккалли буллалисса билаят. Мичча архсса сапардайний (82 километралуяр ххишаласса) увкманахь ихтияр дуссар чакру кутIа буллай, кунничIан ку ласлан, Рамазан зуруй зума къадугьлан.

2. «Ватан ал-икьама» – чIумуйну авцIусса, ялапар хъанахъисса, мукьва гьантлий ягу ххишаласса ацIан ният дусса, яла махъунай цала миналийн зана икIантIисса кIану.

3. «Ватан ас-сукна» – мукьва гьантлуяр чансса мутталий авцIусса кIану.

МУХIАММАД АЬЛИМЧУЛОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Суал-жаваб

ЧIявуну баяй имам Магьди уккавай уссар тIисса хаварду. Му имамная кутIану бусарча ччива. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Имам Магьдинал цIа ттул цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар, ганал буттал цIагу ттул буттал цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар». Имам Магьди икIантIиссар Идавсил ﷺ...