Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалул луттираву – хIикматшивурттал бувцIусса Заннал каламраву халкьуннан насихIатран бувсун бур цаппара шагьрурдая. Ва макьалалуву бусанну Кьуръандалуву кIицI лавгсса 5 шагьрулия.

Макка

Макка хъанахъиссар дунияллий яла марцIмур ва мубаракмур кIану. Му буссар Саоьд Аьрабнал хIукуматрай. Маккаливри бусса Заннал Къаттану ккаллисса ва циняв бусурман чакливу кIура баяйсса кьибла – Кяъба. Танил лагма буссар дунияллий яла сий думур мизит – Масжидул-ХIарам. Кьуръандалул «ал-ФатхI» суралул 24-мур аятраву та шагьру кIицI лавгун увкуну бур (мяъна): «Аллагьнал ﷻ зуяту арх дурссар чапуртурал кару, ва зул каругу арх дурссар гайннаяту, Маккалул даралуву талатаву къахьуншиврул…».

Мадина

Мадина ал-Мунаввара (Ясриб) – Аллагь Тааьланал цIимилул бувцIусса шагьрур. Микку увччуну уссар Аллагьнан ﷻ яла ххирама – МухIаммад Идавс ﷺ . Мадиналив буссар циняв бусурманнан ххирасса мизит Масжиду-Набави (Идавсил ﷺ мизит). Мадина шагьругу буссар Саоьд Арабнал билаятрай, Маккалия ухссавнил чулинмай 430 километралул архшиврий. Та шагьру кIицI лавгун бур «ат-Тавба» суралул 101-мур аятраву (мяъна): «Мадиналул лагма ялапар хъанахъиминнавух буссар лажинлякъулт (мунапикьтал), амма ми буссар цала мунапикьшиву кьюлтI дуллай, иман дирхьу мишан дуллай. Миннавух буссар цала мунапикьшиву хъинну магьирну кьюлтI дуллалими. Вища (Идавсища) ми ашкара буван къахьунтIиссар, амма Аллагьнан ﷻ кIулссар ми мяйжаннугу цукунсса буссарив. Заннал миннан дунияллийва кIива танмихI бувантIиссар: цалчин – зу зула душмантураяр ххув хьун бувну, кIилчингу – гайннал мунапикьшиву ашкара дурну. Яла гай кIура баянтIиссар ахиратлул оьрмулувусса дужжагьрал цIарал аьзаврайн».

Иерусалим

Иерусалим (ал-Кьудс, БайтулМукьаддас) – дунияллий яла аьжаивмур, махIатталмур шагьру бур. Ва Палестиннал шагьрулий буссар бусурманнал сий дусса мизитиртава шамулчинмур – Масжидул-Акьса. Ялагу Иерусалим бавхIуну бур МухIаммад ﷺ идавс Миъражрал хьхьуну ссавруннайн гьаз хьусса иширттащал. «Ал-Маида» суралул 21- мур аятраву увкуну бур: «Муса идавсил увкуну бур цала миллатрахь: “Заннал амрулийн мютIи хьуну, зунна дуллусса мубараксса аьрщарайн насияра. Тиккуминнал зуйва гуж булларчагу махъунмай машару, зува Заннаятусса ххувшаву ва кабакьаву дакъа къаличIаншиврул”». Ва аятраву кIицI ларгсса мубараксса аьрщи – Иерусалимрал аьрщир.

Вавилон (Бабил)

Ва Иракьнал шагьру кIицI лавгун бур «ал-Бакьара» суралул 102-мур аятраву (мяъна): «ВичIан (ИдавсичIан e) Аллагьнал ﷻ гьан бувссар мяълумсса аятру, миннуйн вих къашайсса так бунагькарталли (99-мур аят)… Гай вих хьуссар щяйтIантрал ва бунагькартурал Сулайман идавсия ляхъан буллай бивкIмунийн, га идавс акъая, ссихIирчия тIий. Амма Сулайман къаивкIссар мютIий акъасса бунагькар. Чапурчувгу къаивкIссар. Гайннавасса цаппараннал тIивтIуну Заннайн инкар бувссар, жиндращал хIала бувххун, халкьуннан ссихIир буван лахьхьин буллай, Вавилоннай кIива малаикначIан гьан бувмур ишла буллай...»

Ирам

Ирам хъанай бур Аьд тIисса кьавмдалул шагьруну. Мунийн Кьуръандалуву «Ирам Зат алИмад» куну бур. Му буссар аьрабнал бачIижазиралий, Йеменнал ва Оьмманнал дянив. «Ал-Фажр» суралул 6-8-ми аятирттаву увкуну бур (мяъна): «Вин къакIуллив Заннал цукунсса танмихI бувссарив Аьд кьавмдалул ва Ирам шагьрулул халкьуннан!..»

МУХIАММАД МУСАЕВ

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...