Аькьлукар ва халиф

Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.

 

Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну, ганахьхьун ца чIила дуллуну дур:

– Да Багьлюль, ма ва чIила ласича, вияра ахIмакьсса инсан хьунаавкьукун, ганан дула.

Ларсун чIилагу, пашман хьусса Багьлюль лавгун ур цала ххуллийх.

Ларгун дур тамансса чIун. Халифнан га иш хъама бивтун бур.

Цаппара хIаллава Гьарун Рашид хъинну къашавай хьуну, духтуртурал баян бувну бур хъин шаврийнсса умуд бакъашиву. Халиф къашавай ушиву кIул хьусса Багьлюль ганах урган увкIун ур. Ссаламгу буллуну цIувххуну бур:

– Цукун ура, бусурманнал паччахI?

– На хIадур хъанай ура хъинну лахъисса ссапар бахIин! – увкуну бур халифнал.

– Ххулухъин. Чун най ура? – цIувххуну бур аькьлукарнал.

– Цамур оьрмулувун, ахиратравун.

Багьлюллул цIувххуну бур:

– Тива зана та хьунна?

– Ина махIатталсса инсан ура. Тива махъунмайсса ххуллу бакъассар! – куну бур Гьаруннул.

– Туну зана къаикIанна тIий урав? – ялагу цIувххуну бур аькьлукарнал.

– Тива зана хьусса цIучIав акъассархха!

– Туну ина тивун вила аьскар гьан бував инава учIайхту хьунаакьинсса? Вищал цу ачинтIиссар? Ина ци хIадуршин дав?

– Багьлюль! Ина ци тIиссара? Тивун ттущал цучIав къаучIантIиссар. Циняв дачIрасса каруннащалли лагайсса!

– Вагь. Мукун лахъисса, захIматсса аьрххилий вил чIарав цучIав къаацIантIиссарив? ХIа-дуршингу къадував? Туну ва вила чIила махъуннай ласи. Вияр ахIмакьсса цучIав ттун хьуна къаавкьунни. Ина кутIасса ссапар бавхIусса чIумалгума мудан хъуннасса хIадуршин дувайва, хьхьичIун аьскар гьан байва. ХьхьичI нукартал, хъирив аьрал бачайва. Аммарив, яла лахъимур ва къумамур, зана къаикIанмур ххуллийн ина цукунчIавсса хIадуршин дурну дакъар! Агь, вил алши бакъашиву!

Вай махъру бавукун Гьарун Рашидлул увкуну бур:

– Агь Багьлюль! Жу бикIайссияв ина ахIмакьра тIий. Амма тти кIул хьунни вияр аькьилсса цучIав акъашиву.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


НеъматирттацIа къахьун дуккайсса дуаь

Оьмардул арснал Аьбдуллагьлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса дуаь дайва куну:   اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ «Алла́гьумма инни́ ао́ьзу бика мин зава́ли ниъматика ва тахIаввали...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...