Чавахъ цумурди хъинсса?

Чавахъ цумурди хъинсса?

ХатIалий ххалаххив кьюлтI къабуван нигьа бувсун, цаппараннал балугъру бувагу къабукай. Аммарив машгьурсса духтуртурал тIимунин бувну, ми инсаннал цIуллу-сагъшиврун хъинну хъинссар. Исламрал медициналул хIакинтуралгу балугъ букаву хъинссар увкуну бур.

Кьуръандалуву буссар укунсса мяъна дусса аят: «Аллагьнал Цала кьудратрайну ва цIимилийну зуйн хьхьири мютIи бувссар, зу ганива дикI кананшиврул» («Ан-Нагьл» суралул 14-му аят). Ва аятрава бувчIин бюхълай бур чавахъ букан хIалалсса бушиву.

Оьмардул арс Аьбдуллагьлуясса хIадисраву бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Жунна дукан хIалалссар кIира «кьаркьала» (бикъавххун букан бучIимур) ва кIива «оьтту». КIира кьаркьала – балугъ ва хъацI, кIива оьтту – ттиликI ва кьучI». (АхIмад).

Щинаву бакъа яхьун къабюхъайсса циняв хIайванну букан хIалалссар, миннувату цIуллушиврун яла хъинми – чавахъру хъанахъиссар.

Цумур балугъ хъинссарив, цумур къахъинссарив жухь балжину бувсунни Исламрал медициналул саняткар МухIаммад Дибировлул.

– Идавсил ﷺ медициналун хас бувсса «Ал-ахIкам ан-Набави» тIисса луттираву укун чивчуну бур: «Чавахъ тIурча, миннува яла хъинмур – тIин ва кьанкь тIааьнмур, хъиннува хъунма бакъамур (дянивмур), кIюласса бурчу бумур ва кIукIлусса дикI думурди. Ялагу хъинмурну ккаллиссар щинавусса уртту дукаймур, чартту чIявусса ва цIу бакъасса щинавумур. Канавардаву яхъанахъимур, чапалшиву дукаймур бувкуну къахъинссар.

КIукIлусса дикI дусса хьхьирил чавахъругу инсаннан хъинссар, хаснува куртIсса кIанттаву ялапар шаймур. Хъиннува аьгъусса, хъунмасса хьхьирил чавахъру къахъинссар. Балугърал яла хъинмур касак – магъралмур чул хъанахъиссар.

«ХIаятул-хIайван» тIисса луттираву тIий бур: «Чавахърал журарду хъинну чIявуссар. Гайннува букан къахъинмину хъанахъиссар лухIими ва хъахъими, вацIри бусса кIанттайсса щинавуми ва чапалшиву дукайми. Мукунма, бувкуну къахъинссар лещ ва кефаль, цанчирча, гай цIумулун заралссар, азарду суккун хьун бюхъайссар ва бувкума сси бизай хьун увайссар».

«Тасгьил ал-Манафи» тIисса луттираву увкуну бур: «Балугъ шахьайни гиву нагь, чимус ва ярксса мархха-ххатин диширча хъинссар. Мукунсса балугъ бакьайссар цIакьсса цIуму буманан. Къюш бувмур балугъ чурххан бузссар, лякьлуву лахъину лялияйссар. Аммарив чавахърал инсан мякь увайссар, чурх кIукIлу бувайссар».

ХьхьичIазаманнул машгьурсса бусурман духтур Давуд ал-Антакил чивчуну бур: «Балугъ бувкусса кьини цамур хIайвандалул дикI, накI, ккунук букан къабучIиссар».

Чавахърал ялун щин хIачавугу къахъинссар. Гиппократлул увкуссар: «Балугърал ялун щин хIарчIманал балугъ уттава бувссар, цува ивчIан увссар». Балугъ букайхту мякь хьурча, кIива бутIа ссиркалул (уксус), кIива бутIа ницIал ва кIива бутIа щинал хIала бувну хIачIайссар.

Ялагу Давуд ал-Антакил чивчуну бур: «Чавахъ къюш бувайссар ссирка, лаччи ва горчица бивхьуну. Миннул ялун чассаг ва ницI дукарча хъинссар.

Бувкуну къахъинсса, заралсса балугъру: сом, налим, ротан, вьюн, угорь ва цаймигу диркIусса ущу-щулгъи ягу ливтIусса балугъирттал дикI дукайми.

Букан мюнпатсса балугъру: вахIшисса лосось, сёмга, форель, нерка, скумбрия, нототения, треска, сардин, селёдка, тунец, судак, щука, сазан, мойва, осётр, хек, килька, кIяла амур, толстолобик.

Чавахъраву буссар жула чурххан дакъа къабучIисса аьгусса кислотарду омега-3 ва омега-6. Ми аьгъушивуртту диялну дакъасса чIумал янин чани чан шайссар, аькьлу-кIулши заэв шайссар, бакIрал чIара даллан дикIайссар, депрессия шайссар. Муниятур чанма-чанну нюжмардий цал балугърал дикI ягу цайми хьхьирил продукты дукан аьркинсса, бюхъавай нюжмардий кIилла дуркуну хъинссар.

Аьишат Аьлиева

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...