Гётерип болмайгъандан артыкъ юк берилмей
Есибиз Аллагь ﷻ инсанланы яратгъан ва чыдамлыгъын ибадат булан сынай. Сыйлы Къуръанда Аллагьу таала булай айта (маънасы): «Мен жинлени ва адамланы янгыз ибадат эстин Магъа деп яратгъанман» («Аз-Зарият» деген сура, 56-нчы аят).
Оьзюне ибадат этсин деп яратгъаны булан, Есибиз бизге гючюбюз чатмайгъан юкню салмагъан. Къуръанда булай айтыла (маънасы): «Еси къулуна гётерип болмайгъан авурлукъну салмай. Ол къабул этгени огъар пайда гелтирежек ва огъар къаршы – ол еслик этгени (гьар ким де этген ишлерине жавап тутажакъ, яхшылары – пайда гелтирежек, яманлары – огъар къаршы чыгъажакъ)…» («Аль-Бакъара» деген сура, 286-нчы аят). Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гьакъ кюйде, Есибиз мени гюч этсин ва авурлукъ салсын деп йибермеген, амма мени енгиллик этеген ва уьйретеген къайдада йиберген» (Муслим). Дин береген енгилликлени муна бир-бир мисалллары:
– Намаз жувунувну орнунда таза топуракъны къолламагъа болагъанлыкъ (таяммум). Кимесе бирев къаркъарасына сув тиймеге ярамайгъан кюйдеги аврувлу яда сув къыт ва шону янгыз адам, гьайван ичмеге къолласа тюгюл аз буса, огъар бу къайданы къолламагъа ихтияр бериле.
– Намазны олтургъан яда ятгъан кюйде къылыв. Намаз тюз болмакъны шартларыны бириси – ону эретургъан кюйде къылыыв. Амма инсан авруй яда уллу чагъына гёре эретуруп къылмагъа болмай буса, Есибиз намазны олтургъан, шолай да болмай буса, гьатта ятгъан кюйде къылмагъа ёл бере. Имран ибн Гьусайн булай хабарлагъан: «Мен геморрой аврув булан авруй эдим ва Расулуллагьгъа ﷺ намазны нечик къылайым деп сорадым. Ол магъа: “Намазны эретуруп къыл, тек шолай болмай бусанг, олтуруп къыл, шолай да бажарылмаса, хырынгда ятгъан кююнгде къыл (Каабагъа багъып онг хырында)”, – деп англатды» (Бухари). Ан-Насаи етишдирген риваятда буса о сёзлени артында Пайхаммар ﷺ булай къошгъан болгъан: «…амма олай да болмасанг, аркъангда ятып къыл (башын Каабагъа бакъдырып гётерген гьалда)».
«Намазны олтуруп яда ятып къылмакъ учун аврув не гьалгъа тарымагъа герек, дазусу не ерде башлана?» – деген соравгъа шафии мазгьапны алимлери англатагъан кюйде, шолай адамны намазда ювашлыгъы тая ва юреги алгъасамагъа башлай буса таманлыкъ эте. – Сапарны заманында намазланы къысгъартыв ва бир-бирине тийдирип къылыв. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери гелтириле: «Сапар – берилген сынавланы гесеги» (Бухари). Есибиз Аллагь ﷻ булай айтгъан (маънасы):
«Ер юзюнде гезейгенде имансызланы яманлыгъы болурдан сакъланмагъа сююп, бир-бир намазланы (дёрт ракаатлы намазланы экиге ерли) къысгъартгъаны булан гюнагь болмас…» («АнНиса» деген сура, 101-нчи аят). Имам Агьматны мазгьабына гёре, аврув себеп болуп намазланы бир-бирине тийдирип къылмагъа яратыла (къысгъартмагъа яратылмай). Шо гьукмуну шафии мазгьапны хыйлы алимлери де къабул эте. Оланы арасында: Къази Гьусайин, аль-Мутавалли, ар-Рувйани, альХаттаби, ан-Навави. Намазланы тийдирип къылмакъ учун авруйгъан адам шоланы гьарисин оьз заманында къылывда ачыкъдан къыйналагъанлыкъ себепге санала. Шо саялы оланы бир-бирине тийдирип къылмагъа яратыла.
Эгер инсан авруп къалгъан яда сапарда болуп намазланы гьамангъы заманда йимик къылмагъа болмай буса, Яратгъаныбызны дазусуз рагьмулугъуна гёре, ол къысгъартып ва бир-бирине тийдирип къылгъан намазлар саялы толу кюйдеги шабагъат алажакъ. Шо гьакъда Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Къул авруй яда сапаргъа чыгъа буса, огъар язылагъан шабагъат ол сав заманда яда уьйде турагъан кюйде этген ибадаты йимик бола» (Бухари).
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
