Кёп сюеген Пайхаммарыбызны ﷺ гьакъында бек билейик
Кёп сюеген Пайхаммарыбызны ﷺ гьакъында бек билейик
(Давамы гелеген номерде)
«Аш-Шифа» деген китабында имам аль-Кази Ияз булай яза: «Бизин Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ яшавуна къара, дюньялыкъ байлыкъгъа ону янашывун гёр. Ер юзюню байлыкълары, шагьарланы ачгъычлары огъар берилгенликни билерсен».
Имам Муслим етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ: «Юхлайгъанда магъа Ер юзюню байлыкълары таклиф этилип, шоланы къолума салды», – деген.
«Олай да, огъар давда тюшген байлыкъланы алма яратылгъан, оьзге пайхаммарлагъа шолай этмеге ихтияр берилмеген».
Бир-бир айтывлагъа гёре, оьзге пайхаммарлар давдан сонг тюшген байлыкъланы бир ерге жыйып тёбе этсе, кёкден гёлеген ялын шоланы барысын да яллата болгъан.
Имам Муслим бирдагъы гьадисни гелтире, онда Расулуллагь ﷺ булай деген: «Бизден алда биревге де давдан тюшген малны алмагъа яратылмагъан. Яратгъаныбыз бизге Оьзюню рагьмулугъун бакъдырып, шо байлыкъланы алмагъа къойгъан, душманны уллулугъуну алдында биз осал болмас учун».
«Ва ону сав заманында Хижазны шагьарлары (Макка, Мадина, ат-Таиф, аль-Ямама, Хайбар, оьзге шагьарлар ва оланы арасындагъы юртлар да), Йемен, бютюн Арап ярыматав ва Иракъ булан бирче Шамны къырыйындагъы якълар да къолгъа алынды».
Йеменни аты «юмну» деген арап сёзден амалгъа геле. Шону маънасы «онг якъ» демек. Каабаны эшигини алдында турса, Йемен онг якъда экенге гёре огъар шолай ат берилген болгъан.
«Огъар (Пайхаммаргъа ﷺ) давдан тюшген байлыкъны беш пайыны бир пайын ва налоглар (жизья) булан садагъалар да гелтире болгъан – шоланы гьатта пачалагъа да гелтирмеген».
Жизья – бусурманланы пачалыкъларында, ич ва тыш душманлардан аманлыкъда яшамакъ учун, башгъа динлени юрютегенлерден (зимми) алынагъан налог. Бу налог йылда бир керен жыйыла болгъан. Бу налогдан динине, миллетине айрылмай бары да тиштайпалар, къартлар, сакъатлар, пакъыр яшайгъанлар, яшлар, кешишлер эркин этиле болгъан. Налог тёлейгенлени яшавлукъ гьалына гёре, жизьяны оьлчевю 12, 24 яда 48 дирхам (гюмюш акъча), алтын юрюлеген пачалыкъларда буса – 1, 2, 4 динаргъа тенг геле болгъан.
«Гьар тюрлю пачалар, гьакимлер Пайхаммаргъа ﷺ савгъатлар йибере болгъан».
Шоланы бириси, аль-Мукавкис дейген Мисрини пачасы, Пайхаммаргъа ﷺ эки къараваш, тюрлю опуракълар ва акъ къачыр (мул) савгъат этген болгъан. Шо къачыргъа сонг Дуль-дуль деп ат такъгъан.
Оьзюню янына Мадинагъа гелеген гьар тюрлю адамлардан да Расулуллагь ﷺ савгъатлар ала болгъан. Савгъатланы бутпереслерден гелтирегенде, ол шоланы къабул этмей ва: «Биз бутпереслерден савгъат алмайбыз», – деп айта болгъан. Амма Ислам динге ювукъ болажакъ деген умут булан, илиякълыкъ гёрсетип, бир-бирде савгъатланы ол шолардан да къабул этген. Шоланы савгъатларындан бусурманлагъа маслагьат бола буса да ала болгъан.
Шо байлыкъланы къабул этегенде, Пайхаммар ﷺ бирт де оьзюню гьайын этмеген, оьзюне бир дирхамны да къоймай, бары да акъчаны бусурманланы пайдасына, оланы тарыкъ-герегине харжлай болгъан. Ол: «Оьзюме бир динар къояр чакъы да Ухуд тавну къадарындагъы алтын да мени сююндюрмес. Янгыз борчларымны тёлемек учун оьзюме де бираз къоймасам бажарылмас буса» (аль-Бухари, Муслим).
Бир гезик Пайхаммаргъа ﷺ динарлар гелтиргенде, ол шоланы барысын да амалсыз яшайгъанлагъа оьлешме башлай. Шондан сонг алтын дагъы да бираз къалгъанны гьис этгенде, ол бир пайын къатынларына берген ва бары да алтынны оьлешип битдирмейли юхлама болмагъан. Барын да алтынны оьлешип битген сонг, ол: «Муна гьали оьзюмню парахат гьис этемен», – деген.
Пайхаммар ﷺ оьлгенде ону гюбеси (кольчуга) алынгъан борчу саялы аманатгъа къоюлгъан болгъан. Ол шо борчун агьлюсюне ашамлыкъ маллар алмакъ учун этген болгъан.
Имам аль-Бухари билдиреген кюйде, бир йылгъа 30 сагьны (орта гьисапда 75 кило) олчевюнде алынгъан арпа саялы гюбе аманатгъа къоюлгъан болгъан.
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Рашид Камалов
