Сорав – жавап

– Намаз къылагъанда «Аль-Фатигьа» сураны охуйгъанда бир аятында тирелип къаламан ва айтып болмайман. Шолай къылынгъан намаз къабул этилеми?

– «Нихаят аль-Мугьтаж» деген китапгъа язгъан баянлыгъында имам аш-Шабрамулси булай айта: «Эгер намаз къылагъан гиши «Аль-Фатигьа» сураны охуп битгенче, бир аятны яда аятны гесегин такрарлай буса, сура охувну шолайлыкъ бузмай».

Шондан англашылагъан кюйде, сураны охуйгъанда тирелмеклик намаз къылывну бузмай. Амма шолайлыкъ тюз охудумму-охумадыммы деген шекликлер саялы тюгюл буса (шайтанны васвасындан буса), шо этмесе яхшы ишлерден санала ва булайлыкъгъа къаршы чара гёрмеге тарыкъ.

Баянлыкъ:

«Фатав аль-Кубра» деген Ибн Хажар аль-Хаймини китабында булай язылгъан: «Васвасгъа къаршы дарман – шолайлыкъ шайтанны гьиллары дегенге тюшюнмек. Шогъар къаршы ябушма трарыкъ (васвасгъа агьамият бермеге тюшмей). Шолай этсе, шайтангъа къаршы тургъан саялы, инсан зувап къазанажакъ. Бу гьалны англагъан адамдан шайтан шоссагьат къача».

– Намаз къылма гиришегенде «Аллагьу Акбар» деп авзу булан эсгермей, ичинден айтылып къалса, негет тюз саналамы, намаз къабул этилеми?

– «Ианат ат-Талибин» деген китапда Абу Бакр ад-Димьяти булай яза: «Намаз къылма негет этеген адам такбирни («Аллагьу Акбар») оьзю эшитеген кюйде (сангырав тюгюл буса), гьар авазы англашылагъан кюйде айтма герек.

Шондан англашылагъан кюйде, адам чынакъ буса, такбирни оьзю эшитеген кюйде огъар айтмакъ борч тюгюл, сангырав тюгюл заманында нечик айта буса, шолай айтса таманлыкъ эте».

«Намаз къылагъан ерде къавгъа бар болуп, шо саялы оьзю охуйгъанны эшитмей буса, негет этеген адам оьзю эшитердей аваз этип такбирни айтмагъа герек тюгюл, шып ерде нечик тавуш этип айта буса, шолай айтмакълыкъ таман».

«Олай да, ол намазны башгъа арканларын да оьзю эшитеген кюйде охума герек: «Аль-Фатигьа» сураны, «Ат-ташагьгьудну» ва ахырынчы саламны.

Намаздагъы башгъа ерлени буса, Пайхаммарны ﷺ сюннетине гёре, намаз къылагъан гиши оьзю эшитеген кюйде охуса яхшы».

– Уланъяшлагъа не чагъында сюннет этмеге яхшы болур?

– «Фатх аль-Муин» деген китабында имам Зайн ад-Дин аль-Малибари булай яза: «Артгъа салмайлы, алгъасап сюннет адатны яш тувгъан сонг еттинчи гюн этмеге яхшы болур, неге десе шо Пайхаммарны ﷺ сююнети. Эгер бир-тюрлю себеплеге гёре еттинчи гюн сюннет этилмеген буса, шону 40-нчы гюн этмеге ярар. Дагъы да артгъа салынгъан буса, сюннетни яш етти йыллыкъ чагъына гиргенде эте».

Айтылгъан китапда булай англатыв да бар: «Имам аль-Харамайнини сёзлеринден имам аль-Ардабили етишдирген кюйде, тувгъан яшны савлугъу къоркъунчлукъ тувдурардай шонча да осал буса, сюннет этивню адатын ол яш къатты болгъанча ва къоркъунчлукъ тайгъанча къарала».

– Адамлар ва машинлер юрюйген жамият ёлда оьз машинин салмагъа яраймы?

– Шариатгъа гёре, жамият ёллар кимесе биревню еслигинде тюгюл, неге десе шолар бары да адамлар учун ортакъ. Шолайлыкъ булан гьар адам да ёлдан пайдаланмагъа бола, гьатта машинин салмагъа да (озокъда, къалгъанланы ихтиярлары къыйыкъсытылмай ва пуршавлукъ этилмей буса). Ёлну ягъасы яяв юрюйгенлер учун этиле ва шонда машинни салмагъа, адамлагъа четим этмеге ярамай.

– Намаз къылагъанда гёзлени кёкге бакъдырмагъа яраймы?       

– Намаз къылагъанда къаравну кёкге бакъдырмагъа яхшы тюгюл. Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтыла: «Намаз къылагъанда гёзлерин кёкге бакъдырагъанлар нени гьакъында ойлаша? Шолайлыкъдан сакълансынлар, дагъы ёгъесе оланы сокъур этерни къоркъунчлугъу бар».

Намазда тюгюл вакътиде, дуа этегенде ва оьзге шолай гезиклерде, кёбюсю алимлер токъташдырагъан кюйде, гёзлени кёкге багъып бакъдырывда гери урув ёкъ. Имам Къади Иязны сёзлерине гёре, намаз къылагъанлагъа къыбла Кааба йимик, дуа, алгъыш этегенлеге кёк де къыбла.

Имам ад-Дамири етишдирегени йимик, «Аль-Ихья» деген китабында имам аль-Къазали бу масъалагъа байлавлу булай яза: «Намаз жувунгъан сонг охулагъан дуаны вакътисинде гёзлени кёкге гётермеге яхшы санала».

– Ислам динге гёре сатыв-алыв этилегенде алданокъ бир гесек акъча алынмагъа (задаток) яраймы, малын къайтармагъа сюйсе, шо акъчаны оьзюне къоймагъа мурат булан?

– Бу масъалада эки шартгъа къаралмагъа герек:

1.Сатыв-алывну алдында алынагъан акъча (задаток).

2.Сатыв-алывну дыгъарында алданокъ берилген акъчаны гьакъындагъы айры дыгъар.

Биринчи гезикде сатыв-алыв герекли кюйде оьтген буса алданокъ алынгъан акъча (задаток) сатывчугъа къала. Сатыв-алыв бажарылмагъан буса, алынгъан акъчаны болмай къалгъан алывчугъа къайтармагъа герек (неге десе сатыв-алыв болгъанча ол алывчу деп саналмай).

Сатыв-алыв шу къайдагъа гёре этилген буса, сатывчугъа алданокъ алынгъан бир гесек акъча (задаток) къалып къала. Сатыв-алыв толу кюйде этилип битмеген буса, акъчаны алгъан гиши ону харжламагъа ва башгъа ишге къолламагъа болмай ону еси ихтияр бермесе.

Экинчи гезикни гьакъында айтса, эки де якъ алданокъ алынгъан акъча (задаток) дыгъар бузулса алгъан адамгъа къала деп сёйлешинген буса, шо тюз тюгюл деп санала, неге десе шолай шарт Ислам динге къыйышмай. Сатыв-алыв яшавгъа чыкъмаса, алданокъ алынгъан акъча гесек (задаток) шону берген гишиге къайтарылмагъа герек.