Бусурман гиши билмеге тарыкъ аслу илму

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде).

Пайхаммарлагъа бакъгъан якъда не сифатлар борчлу?

Пайхаммарлагъа борчлу дёрт сифат бар, олар:

Ас-сиддикъ – гертилик

Ал-аманат – аманатчылыкъ

Ат-таблигъ – етишдирмек

Ал-фатанат – англавлу, итти гьакъыллыкъ.

Гьали оланы маъналарын эсгерейик.

Ас-сиддикъу дегенни маънасы: пайхаммарлар сёйлейген хабарлар, оьзлер не затгъа чакъыра буса, шогъар гёре къыйышмакъ деген маъна, олай болгъан сонг, ялгъан олагъа бирт де къыйышмай.

Огъар далил: олар гертини сёйлемей болгъан буса, Аллагьутааланы сёзлеринде ялгъан болар эди. Неге тюгюл Аллагь ﷻ булай атйгъан: «Мени къулум чакъырагъан даъват (Аллагьны ﷻ ёлуна) – герти». Мундан англашлыгъан кюйде, олар янгыз гертини сёйлей. Оланы даъваты ялгъан деп айтсакъ, Аллагь ﷻ ялгъан айта деген болабыз, булай сёз, пикру бусурман гишини дининден чыгъара, Аллагъ ﷻ сакъласын. Амин.

Аманатны яда исматны (хатасызлыгъыны) маънасы: оланы (пайхаммарланы) тыш ва ич яны – Аллагь ﷻ рази болмайгъан затлардан сакъланмакъ, Аллагь ﷻ оланы сакълагъан бары да халкъны арасындан.

Олар сакълангъан тыш янында гери урулгъан зинадан, ялгъандан ва ондан къайры затлардан да. Ич ягъындан олар сакълангъан гюллемекден, оьктемликден, гёземеликден ва башгъа гери урулгъан затлардан да.

Олар аманатлы ва исматлы болмакълыгъыны далили: Аллагь ﷻ бизге оланы сёзлерине, оланы ишлерине ва оланы гьалларына табиъ болугъуз деп буюра. Аллагь ﷻ бизге буюрмас эди, гьарам ва яхшы тюгюл ишлени этигиз деп, неге тюгюл Аллагь ﷻ Къуръан каламында булай айта (маънасы): «Гертиден де, Аллагь ﷻ адилликге, яхшылыкъгъа, къардашлыкъгъа, яхшылыкъ этмеге буюрду ва яман, гери урагъан, гьатдан озагъан эрши ишлени къадагъа эте» («Ан-нахл» деген сура, 90-нчы аят).

Ат-таблигъ дегенни маънасы: Аллагь ﷻ олагъа, инсанлагъа баянлыкъ этигиз деп буюргъан ишлени, мекенли кёп де баянлыкъ этме, оланы бири де Аллагьны ﷻ буюргъанын яшыртгъын этмегенлер.

Огъар далил: эгер де олар Аллагьдан ﷻ гелген илмуну етишдирмей халкъдан яшыра эди буса, олар илмуну яшырмакъ булан буюрулар эди; Аллагь ﷻ буса бизге олагъа табиъ болугъуз деп буюра. Мунда олай къарасакъ, бек къыйышмай, неге тюгюл илмуну яшырмакъ гери урулгъан иш, ону яшырмагъа ярай болгъан буса, инсанланы пачасы Мугьаммат Пайхаммар да ﷺ яшырар эди.

Фатанатны маънасы: оланы халкъ арада, гьакъыл ва пагьму якъдан камил болмакъ. Итти гьакъыл ва пагьмулулкъ пайхаммарлагъа берилген, Аллагьгъа ﷻ иман салмайгъанлар булан болагъан тартышывларында ва оланы даъватын гери урмакъ саялы. Огъар далил – сыйлы Къуръан, онда булай айтыла (маънасы): «Гьона шолар Ибрагьимни къавумуна къаршы (тартышывда) берген гьужжатларыбыздыр» («Анъам» деген сура, 83-нчю аят).

Мушрик къавум булан тартышгъан Ибрагьимге Аллагь ﷻ: «Айт» деген сёз булан къавумгъа къаршы нечик гьужжат-далиллер гелтирмекни уьйретди.

Бу аятдан Аллагь ﷻ буюргъан ишлени етишдирмекде тартышывларда да ва батил-ялгъан затланы гери урмакъ да, шо Аллагьутааладан янгыз пайхаммарлагъа берилген итти гьакъыл ва пагьмудур, деп англайбыз.

Пайхаммарлагъа не сифатлар къыйышмай, яраймай?

Пайхаммарлагъа бакъгъан якъда ярамайгъан сифатлар шо дёрт де борчларына къаршылары, олар – ялгъан, ассилик, яшырмакъ ва гъафуллукъ (гьайсызлыкъ).

Ва дагъы да олагъа къыйышмайгъан сифатлардан, гьар инсанланы арасындагъы айып саналагъанлары, олар гюнагьлардан саналмаса да, масала, олар тёбен касбулукъну юрютмей, тёбен наслудан гелмейлер, я чынакъ, я сангырав болмайлар.

Ассилик пайхаммарларда болмай буса, Адам пайхаммар Аллагь ﷻ гери ургъан терекден неге ашагъан?

Адам пайхаммарны Аллагь ﷻ гери ургъан терекден ашамакълыгъы эсден чыгъып унутмакъдан болгъан. Аллагь ﷻ шо гьакъда Къуръан каламында булай эсгере (маънасы): «Гертиден де, Биз Адам булан сёйлешген эдик. Амма ол унутду» («Тагьа» деген сура, 115-нчи аят).

Аллагьутаала Адам пайхаммарны яратгъан сонг, огъар женнетни бары да емишлерин ашамагъа изну берген, тек янгыз бир терекни емишинден ашамакъны гери ургъан.

Адам пайхаммар Раббисине ассилик этти деген ери Къуръанда булай айтыла (маънасы): «Адам Раббисине асси болду ва ол гьакъ ёлдан чыкъды. Сонг буса, Раббиси ону танглап алды, товбасын къабул этип, ону тюз ёлгъа бакъдырды» («Тагьа» деген сура, 121–122-нчи аятлар).

«Адам пайхаммар Раббисине асси болду ва ол гьакъ ёлдан чыкъды». Амма тезлик булан хатасын англап, товба этди.

«Адам Раббисине асси болду ва ол гьакъ ёлдан чыкъды. Сонг буса, Раббиси ону танглап алды, товбасын къабул этип, ону тюз ёлгъа бакъдырды». Даим товба этип турмакъны гёнгюне салды.

Адам пайхаммар ассиликни иш этип этмеген, алда эсгерген йимик ол шону унутуп этген. Башгъалагъа унутуп этген ассиликге саналмай буса, Адам шо ассиликге гьисаплангъан, ону Аллагь ﷻ янында уллу даражасы бар саялы. Амма Аллагьутааланы Адам пайхаммаргъа бетлевю женнетден бу дюньягъа тюшюрмекде ва ону оьзюню хатасын къабул этмекде ва истигъфаргъа муштарлы болмакъда. Ону даражасы оьр болмакъ – Аллагь ﷻ янында зувабы артмакъ учун болгъан.

Шогъар гёре башгъа пайхаммарлагъа да гьисап этиле. Шолай хаталар оланы оьр эте, шолай ассиликлер оланы камил бойсындырывуна гьисап этиле. Шолай ассиликлер ва хаталар башгъалагъа йимик тюгюл; шолардан олай хаталар ва ассиликлер бола яда бир маъналы болуп унутуп яда къаст болмайлы.

Олар шо хаталагъа ва ассиликлеге мюкюр болмакъ – оланы Есисин тангламакълыгъы ва герти кюйде Аллагьындан ﷻ къоркъуп ва оланы Аллагь ﷻ янында даражалы оьр болмакълыгъын англата.

Пайхаммарлагъа бакъгъан гьакъда не зат яратыла?

Пайхаммарлагъа яратыла адамлардагъы аламатлар, оьзлени уллу даражаларыны кемчилик этмейген, ашамакъ йимик ва ичмек йимик, ачлыкъ ва сувсаплыкъ йимик, иссини де, сувукъну да билмек йимик, арымакъ ва рагьатланмакъ йимик, аврумакъ ва къолай болмакъ йимик, сатыв-алыв йимик, тёбенлик этмейген къапуллу болмакъ, неге тюгюл олар адамлар, адамгъа байлавлу аламатлар олагъа да къыйыша, оьзюнде олагъа нукъсанлыкъ эмейген.

Пайхаммарланы аврувлагъа да, балагьлагъа да тарымакълыгъыны не гьикматы бар?

Пайхаммарланы аврувлагъа, балагьлагъа тарымакълыгъы, олар лап яхшылардан болуп, айып болгъан затлардан таза болгъан сонг: оланы даражаларын оьр этмек учун ва оланы Аллагьгъа ﷻ бойсындырывуна къаттылыгъын ва сабурлугъун ачыкъ этмек учун.

Саад ибну Вакъас Пайхаммаргъа ﷺ: «Йа Расулуллагь ﷺ, инсанланы арасында балагьлагъа лап кёп къайсылар тарый?» – деп сорагъанда, ол: «Пайхаммарлар, сонг шо даражагъа ошайгъанлар»», – деп жавап берген (ат-Тирмизи).

Шонда инсанлар къыйынлыкълагъа ва балагьлагъа тарыйгъанлыкъны маслагьат бар учун ва дагъы да билсин – бизин дюньяда балагьлар, къайгъылар, тергев учун: янгыз сыйлылыкъ ва яхшылыкъны дюньясы тюгюл. Инсанлар, пайхаммарлардан муъжизатланы гёргенде, Илягьиятлыкъны гёрмеге тюшмей. Неге десе, бары да оланы алдындагъы болагъан ажайып ишлер Аллагьны ﷻ буйругъундан бола. Пайхаммарланы нечакъы да къадрусу болса да, олар Аллагьны ﷻ алдында ажиз-осал къуллар, не пайда гелтирип, не балагьланы гётерип болмай, Аллагьны ﷻ буйругъу болмаса. Аллагь ﷻ Къуръан каламында шо гьакъда булай айта (маънасы): «Мен Оьзюме не пайда, не де зарал эмеге болмайман, шолагъа гючюм ёкъ. Балики Аллагь ﷻ сюегени болур» («Аль-Агъраф» деген сура, 188-нчи аят).

Пайда ва зарал гелтирмек – бир Аллагьдан ﷻ демек.

(Давамы гелеген номерде).

Арсланали Аскеров, теолог, дин ахтарывчу