бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Адам ва ХIява

Адам ва ХIява

«Идбагунала тарих» бикIуси жузлизибад шурбатурси

 

Илбислис Алжанализи абацIахъес кумекбарибси чIичIала Аллагьли ﷻ танбихIлабариб, илизи агъу кертIили ва гъай хIедалан барили. Ил Исфахан бикIуси мерличи, гьаннала Ираннизи убяхIбушибсири.

 

ЛягIнат бакIла илбислис кумекбарнилис тIавуз баракатлизибад мяхIрумбарили, лерил дурхъати матяхI черсасили, жагадешра камбарили Вавилоннизи убяхIбушиб.

(Чула бунагьуназиб ва хатIабазиб цархIилти адамти гIяйиблабиранти илбисличи мешубиркути саби, сенкIун иличи лягIнатбушибси саби хамдеш, кьясдеш лерни багьандан ва Кьудратла ВегIлис мутIигIхIебакIибхIели).

Илбис Адамличи гIясили, Аллагьлизи ﷻ тиладибухъун: «Ну Алжанализибад дураили, даимлис жагьаннабла цIализиб кавлулра Адам багьандан!

Ихтияр га наб иличил дунъяличиб хIербиахъес ва дила наслу акIахъес, гьар Адамла виштIаси акIубхIели, дила вецIал алкIесли. Ихтияр бара наб илала рухIлизи абацIахъес ва хIиличил бет-садбашахъес. Га наб илцадра гIямрула дусми, сецад Адамла насаблис дедадлира». ЧевяхIсини илала балга кьабулбариб.

Адам Идбаглис ил аргъили висивииб ва тиладиухъун: «Агь, Кьудратла ВегI! Гьарил дила наслулизив акIубсилис вецIал душман насибли саби. Илдала хIиличил тIинтIбирули, илдала рухI – илдала хъали бетарули саби. Се бируси дила наслули, секьяйда иличи къаршидеш дарес ва ХIед мутIигIли калес вируси?»

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Адам Идбаглис жаваб бедиб: «Гьарил хIела акIубсилис Нуни кIел малаик лугас, мурталра илизи Набчила гьанбиркахъес. Гьарли-марли Набчи бирхарути чилилра чеббалкIахъес хIейрар. Нуни Дила уркIецIила къапу гьаргдирисра хIела дурхIнас, илди бегIлара гIергъиси гьигьличи бикибхIели тавбадараллира».

ХIявара тиладирухъун: «Ва дила Аллагь ﷻ! ХIуни наб гьар базлизир къадагъалати бурхIни чедаахъилри (хIяйзла), гьар виштIаси алкIухIели гIязабти кайсулра, наб се леба илизибад?»

ЧевяхIсини илис жаваб бедиб: «Гьар базлизир илди бурхIнала манзил хIу бунагьуназирад умурируд, илкьяйдали хIуни дарибти бунагьуназирад хIу умурируд биштIати алкIухIелира».

Адам Алжанализивад ванзаличи вархьибхIели, буцIардешличи бурсихIейубси илала кьаркьала цIали бигуб, ва ил кункдеш акIахъес ЖабрагIилличи дугьаизур. ИлхIели ЖабрагIил Жиддализи ХIявачи мазара букили вякьун. Илини ил бурсирариб бала дялгIяхъи, гьимирти дирахъес ва илди дершахъес. Илини бершибси палтарличил Индиялизи чариубли, Адамлис бедиб.

Палтар чегьурхIели Адамлис кункдеш акIуб, амма ил гушвиублири. ИлхIели ЖабрагIилли Алжанализирад кIел унц кили, Адам ванза балцахъес бурсивариб. Илини анкIи дегIун. Илди делкьахъес ва бетIу дирахъесра ил ЖабрагIилли бурсивариб.

Ил Алжанализивад дураили 40 дус дикилри, ва лебилра манзиллизиб илини селра беркунси ахIенри. Илини бехIцIари берцIили беркес дигиаурхIели, ЖабрагIил викIар: «БархIи гIелабикайчи сабурбарадли, хIела дуббуцари халбиру», иличибли дуббуцарла замана чебаахъиб. Илкьяйдали Адам ванзаличив дубуцибси цаибил сайри, иличибли чеалкIуси наслулис хьулчи кабихьили.

Илкьяйдали 500 дус ардякьун, илис гьаман ХIява гьанриркулри. Цагьачам илини ЖабрагIиллизи хьарбаиб: «Бурагу набзи, ХIява мицIирсив яра ребкIибсив?»

ЖабрагIилли буриб ил сунечирра гIяхIли урхьу дублар хIеррирниличила, бялихъуни дурцули рукули риъниличила ва Аллагьли ﷻ гIеррурцниличила.

Адам ил секIайчи дебали разивиуб, ва сунес ил муэрлизир чераъниличила буриб. ЖабрагIилли илди бахъхIи агарли къаршибиркниличила багьахъур. Адам сунела баркьудила чевкад пашманиубли, тавба дарес шакикиб. Аллагьу ТагIялани илис цIакь бедиб ва «Раббана заламна …» багьахъур.

ЧевяхIсила уркIецIи-ряхIму-личи умутличил, ил тиладиухъун МухIяммад ﷺ багьандан сунечи уркIецIи барахъес. Аллагьли ﷻ илизи хьарбаиб МухIяммадличила ﷺ секьяйда багьурал.

Адам викIар: «ЧевяхIси Аллагь ﷻ, ХIуни ну акIахъубси манзил нуни бекI ахъбуцибхIели, ГIяршличи белкIунси: «Ла илагьа илла – Ллагь, МухIяммад расулуЛлагь» ибси чебаира. Иличибли нуни аргъира ХIела пергер уличил бархбасунси у ХIед бегIлара дигусила у биъни».

Аддамли Илала дигусила уличил тиладибарибхIели, Аллагь ﷻ иличивад чевверхур. ЧевяхIсини иличи вахIью бархьиб Индиялизивад Маккализи гечвиахъес ва гьуни чебаахъес малаик вархьиб.

Илкьяйдали Адам Маккализи ваиб. Гьанна КягIба тебси мерлаб итхIелира Алжанализибад хибси якьутлизибад хъали тIашбатурсири. Ил алавбирули Аллагьлизи ﷻ тиладиикIахъес Адамлизи гIеббурибсири. КягIба алав верхIна тIаваф барили гIергъи, Аллагьли ﷻ илала тавба кьабулбариб ва ГIярафала дубураличи укьахъес хъарбариб. Илав ил ХIявачил къаршиикиб. Илдала хIурматлис ил дубуралис ва ил бархIилис ГIярафа ибси у бихьиб, шурбаталли – гьунибаъни ибси. ИлхIейчибад ил дубураличиб бируси хIяжла рукну бусурмантас хIяжла чараагрси бутIа саблин бетаурси саби.

Адамра ХIявара Маккализи чарбухъун ва илаб хIербирес бехIбихьиб.

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли Адамлис хIябал жавгьар духури гьаладихьили, ца декIарбарахъес бурибсири. Илди сарри «Бирхауди», «ГIякьлу» ва «Инсап-хIяя». Илини декIарбариб гIякьлу. ИлхIели ЖабрагIил малаикли калунтази Алжанализи чардухъахъес тиладибариб. Бирхаудила жавгьар духурили буриб саби гIякьлулизибад декIархIебикахъес хъарбарниличила, инсап-хIяяла духури биалли, саби бирхаудилизибад декIарбикес асухIебирниличила буриб. Ил тяхIярли, инсап-хIяяра бирхаудира гIякьлу агарли дуэс хIейгули, иличил дарх калун. Илкьяйдали, Адам Идбаглис хIябалра жавгьар духури калунтири ва ил илди лерилра къиликъуначилси ветаурсири.

 Адамтала кьам Адамличивад ва ХIявачибад бехIбихьибси саби.

Адамла ва ХIявала гьар кIел дусла гIергъи кIилизанти урши-рурси алкIули 20-на дурхIни акIуб, илдазивад бегIлара гIергъиси Шис ибси у бихьибси урши цацун акIубсири. Лебилра акIубтала лугIи 39 саби.

Адам Идбаг азир дус хIериубсири, ХIява биалли илис дусла гIергъи ребкIиб.

ХIява – цаибил бусурман хьунул адам ва цаибил Адам Идбагла хьунул сари. Ца шайчирад ил лебил дунъяла хьунул адамтала сипат, лишан сари, кIиибил шайчирад лебил адамтала насабла хьулчи сари. ХIява – шурбаталли, гIямрула урунж ибси саби.

 

Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...