бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- БебкIибси хIяйва бала яра гъез (мисаллис, кья) нажасли дирутив?

- БебкIибси мицIирагла бала ва гъез нажастази халдирути сари, сенкIун бялихъунира цIурцIбира ахIенти лерилра мицIираг дебкIибхIели нажасти детарути сари.

 

 

 

- ХIулбала шала агарси, бикьхIебикьуси ва гъайикIес хIейруси адамличи дехIибала дарес чертив?

- Эгер адамли бикьули ва хIулбани чебиули биалли, иличиб ислам динна лерил кьанунти дузахъес хъарси саби, гъайикIес хIейруси виаллира.

Рахли ил акIубхIейчивад сукъурси, гIянцIси виалли, яра 6-7 дус виайчи илгъунасили ветаалли (тамйизла дусми - сунес сунени къуллукъбарес, укес, ужес вируси манзилличи бикайчи), иличи диннизирти фарзуни дузахъес чебси ахIен. Заманала бухъяндешли, адам чебианвиалли, яра бикьанвиалли, гьалар уркалунти дехIибала ва дуббуцари черахъес черти ахIен.

Амма адам динна кьанунти дагьурхIели, сукъурсили яра гIянцIсили 6-7 дусла гIергъи ветаалли, сунела зягIипдеш хIисаблизи касили илини вируси кьяйда илди дузахъес чебси саби.

(«Нигьаят аль-МухIтаж» имам аш-Шабрамаллисила субкомментариябачил, «ХIашия аш-Ширвани»).

 

 

 

- ДехIибайзир дазала дехъубли диъни гьанбикалли се бируси? ДехIибала тамандирутив яра дехIибала дехъубли сагали дазала дирутив?

- ДехIибайзи кайзурли гIергъи дазала дехъниличи шакикалли, дехIибала тIашаили сагали дазала ва дехIибала дарес хIяжатси саби.

 

 

 

- Муруй дила магьар кабушили сай, амма иличила нуни дус дикили гIергъи саби багьурси. ШаригIят хIясибли илини набзи итмадан багьахъес гIягIниси ахIенрив?

- Эгер муруй хьуна магьар кабуршули виалли, илини хьунуйзи вируцад къалабали иличила багьахъес гIягIниси саби, илкьяйда хIебаралли – илис бунагь саби. Эгер муруй хьунуйзибад дигIянбарили виалли, сунени илала магьар кабушниличила, мисаллис, ца дус гьалаб, иличибад ил гьар секIайзир гIерурцнилашалси чебла чеббиркули саби, хIяйна тIалакь (магьар кабушни) бурибси манзилличибадал бехIбихьили. Эгер илини царкаси яра кIиркаси тIалакь бурили виалли, хьунул декIарриркухIели муруй ил гIиддала замана (3-4 баз) тамандиайчи гIерруцес хIяжатли сари (эгер илини царкаси яра кIиркаси тIалакь бедили виалли, ва ил виштIасилис раили хIериалли), эгер декIарриркуси замана дурхIялис раили риалли – дурхIя варкьайчи илини ил гIерруцес гIягIниси сари. Ца яра кIел тIалакь дедили гIергъи гIиддала замана арбукьяйчи муруй хьунул чаррарес вируси сай: «ХIуни ну чаррирулри» - ибти дугьбачил. ГIиддала замана арбукьи гIергъи, (1 яра 2 тIалакь дедили диалли) хьунул чаррарес дигалли сагадан магьар дихьес чараагарси саби.

 («Бугъйятуль-мустаршидин»).

 

 

 

- Асубирусив цIудара рангла палтар дихес?

- ЦIудара рангла палтар дихни суннат ахIен, амма асубируси саби, тяп илкьяйдали гьар журала цархIил рангла палтарра, цIубаби агарли. ЦIубаби палтар Идбагла ﷺ хIядисуни хIясибли дихес суннат саби. Мурталра цIудара палтар дихни, гапла баркьудилизи халбируси ахIен (хиляф уль-авля), ил гIялимтанира марбирули саби.

Асубируси саби цIубаби, духъутIа, хIунтIена, шиниша ва цархIилти ранганала палтар, илизиб лебил гIялимтала пикри цауркIли саби.

Имам аш-ШафигIини ва илала бучIантани бегIлара гIяхIсилизи халбирусири цIуба ранг. Ибну ГIяббасли Идбагличибад ﷺ баахъибси хIясдислизиб бурили саби: «ЦIуба рангла палтар дихеная, сенкIун ил бегIлара гIяхIси ранг саби, хIушала бебкIибтира цIуба капантази кабуцая» («Аль-МажмугI»).

«Мурталра цIудара рангла палтар дихни, дабрира дархли, гапбирули ахIен» («ХIашия аль-Кьальюби»).

 

 

 

- Асубирусив бусурмайс жамигIятла хIябразиб гьалахили мер буцес?

- Ил бирес асубируси ахIен – бусурманна илгъуна ихтияр лебси ахIен, пулан мерличив сайцун хIяриихьахъес ибси.

Бусурмай тиладибарес вирар, пулан мерличив сай хIяриихьахъес или яра илгъуна мер хIядурбарес, гIякьлу бухIнабцибси насихIят мурадли буцили. Амма ил мерличив чи-дигара цархIил хIяривихьес асубирнира пикрилизи касес чебиркур. ИлхIелира ил мер хIядурбарибсилизибад ихтияр сайсес ва ил хIянчилис арц лугес гIягIнидеш агара.

(«ХIашия аш-Ширвани», «Нигьаят аль-МухIтаж»).

 

 

 

- Асубирусив бухъутIа, апельсинна рангла яра хIунтIена рангла палтар дихес? Мурул ва хьунул адамтази сегъунти рангла палтар маслигIятдирути дихахъес?

- Ислам диннизир лерил ранганачилти палтар дихес асубируси саби, чIянкIли бухъутIа ва шафранна рангла ахIенти. ЦацабехIти гIялимтани бурни хIясибли, мурул адамтас илди ранганачилти палтар дихни хIейгесилизи халбирули саби. ХIебиалли, хьунул адамтас асубирули саби сегъуна-дигара рангла палтар дихес, илди-ургар мургьи-бухъутIа ранглара.

Мурул адамтас илкьяйдали илди ранганачил дерхьурти ва хIунтIена рангла палтарра дихес асухIебирар. Илкьяйдали хьунул адамтасра мурул адамтасра гьаман цIудара палтар дихахъесра маслигIятбирули ахIен.

Иличи ургIерли мурул адамтасра хьунул адамтасра цIуба рангла палтар дихахъес маслигIятбирули саби. Илкьяйдали, цацабехIти гIялимтани шиниша рангла палтар дихни гIяхIсилизи халбирули саби, сенахIенну ил ранг Алжанализибтала ранглизи халбирухIели.

Иличи че, бурес гIягIнибиркур, хьунул адамтас жамигIятла урга лямцIардикIути ва дебали сунечи пикри бяхIчииути палтарличил башес асухIебирниличила, мурул адамтала хIер битIхIекIес багьандан. Мурул адамтас ва хьунул адамтас цархIил жинсла адамтани имцIали дихути рангла палтарра дихес асухIебирар.

МаслигIятхIебиру бунагькартас хасти рангла палтар дихахъесра.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», «ХIашия аль-Жамаль»)

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...