бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Машгьурси дарган, Дагъистанна халкьла цаибил писатель ГIяхIмадхан Абу-Бакарли нешла мез мяхIкамдарес ва гьаладяхI ардукес багьандан мекелли халаси пай кабихьибси сай.

Ил акIубсири Дахадаевла районна ГIярбукIла шилизив. Илини Москвала М.Горькийла уличилси Литературный институт белчIун. Ил публицист, драматург, сценарист ва поэтра сай. Илала произведениеби хIясибли 12 фильм касибти сари дубурлантала дурхъати гIядатуни, диги, уркIецIи, бархьдеш ва адамдеш черяхIдарили, дагъистанлантала гIямру чедиахъути. Абу-Бакарла белкIани дунъяла 58 мезличи шурдатурти сари. БегI гьалав ил лукIес вехIихьибсири назмуртачивад. Илала творчество дигантас ишди назмурти гьаладирхьулра.

ВатIан

ВатIан! – бикIар адамти
Чумал ВатIан хIедирар.
Гьар жанна гьар адамла
Нешра чIянкIли ца рирар.
Хъалибаргла анкъиван,
Цашантала гумайван,
ВанабикIаб гьариллис
Сай вегIси дурхъал ВатIан.
Дакьибтигу адамта
ЦIумъала, шишимъала,
Батурли вегIла ВатIан,
«ВатIан» баргес къяйцIтала.
Дила жан, дурхъал ВатIан –
ЦIакьри хIезиб ахърира,
ВикIес «ну хIела сайра» -
Дагьрилизиб ахърира.
ВатIайчил ахIи хIуни
ТалихI чичил буртIида?
ВатIайчи ахIи гьуни
ХIуни чинад бургида?
Узи-уршбачил ахIи,
Шадлихъ шадси бирусив?
ДецI бутIес гIягIнихIели,
Чичи дугьаилзусив?
Дила жан, дурхъал ВатIан,
ХIу агарти майаб жан,
ТалихI биаб, дард биаб –
ХIечил дарх дуртIис гьаман.
Дунъя хIела юрт саби
БерхIила нураначиб
Сириван сирбухъунси,
Дунъя хIела юрт саби,
ХIу сунезив акIубси.
Адам – дагьрила мягIдан,
ХIезиб - ахъри, хIезиб – цIакь,
МяштIдара мицIирти жан,
Мабишаб анкъилаб цIа…
КъукъудикIаб ахъ зубри,
Забли ванза иркули,
Вава-кьарла ургуба
ЗурхIябта ухахъули.
Майаб рямкьяр ярагъла
Дудеш хIянирахъути,
Сирила мякьлаб нешла
Лайла кIибайбирути.
Пархдулхъаб цIа шурмазир
Забла лямцIли дяхъибти,
ЛямцIмадулхъаб хIулбазир
Симкьла нургъби кьутIкьути.
Адам – дагьрила мягIдан,
ХIезиб – ахъри, хIезиб – цIакь,
МяштIдара мицIирти жан,
Мабишаб анкъилаб цIа!

ГIяхIдеш

ГIяхIдеш бара, бирадли
ХIялалли, дяхI шалали,
Набра чарбиру или
Вахъ хIерли кахIейили.
Барибси гIяхIдеш, узи
БетхIейхъур гIямрулизиб,
ХIечи чархIебухъалли,
Зайбулхъан ил дурхIназиб.
ГIяхIдешла лерти сари
ХIячмира кьялубира,
Вавнадирхъути сари
ГIяхIдешла галгубира.
ГIяхIдеш бара, бирадли
ХIялалли, дяхI шалали,
Иличила гумайлав
Шантази гапхIейкIули.
Амма чили-биалра
Ил хIед баралли гIяхIдеш,
Хъуммартид, узи, бура,
Гапдарили адамдеш.
ГIяхIдешла кьялубачир
Дерхъили дашар цIедеш,
Шантала гIямрулизир
ИмцIадиру узидеш.

ХIела у

Урши, хIу акIубхIели
Разили хъатбикIули,
Шанти пишбяхъибтири,
Висуси ца хIу сайри.
Буца гIямрула ургьур,
Шантас гIяхIдеш бихули,
ХIела у – хIела мугьур
Дихен чихъли шалали.
Ахир гъамбиубхIели,
Пишяхъи, дяхI шалали,
ХIечи музабухъунти
Агьи или бисесли.
Жагьси нешла лайла
Дубуртала гIелабад
Бац саби гьаббакIили,
ДигIянни улкьайлабад
ХIечи саб хIербикIули.
Усен, дила ахIерси,
Усен бизиси гьанкIли:
Жита, хIела мякьлабси,
Сабну жявлил бусули.
Дусаи сар арцанти
Галгубачир пукьназир,
Ухули сар зубарти
ЛутIиагар заклизир.
ЦIуммайкIуд, дила урши,
Дудеш агарли хъулив,
Гьарахъси дазуличив
Сайну ил къарауйчив.
Усен, дила дурхъадеш,
Усен паргъатси гьанкIли,
Усули ахIен дудеш,
ХIу усахъес паргъатли. 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...