бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Салам бедлугни

Салам бедлугни

Салам бедлугни

Салам бедлугни суннат, ва илис жаваб чарбарни фарз саби.

Илдазибад бегIлара дигеси саби: «Ассаламу гIялайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу» - ибси, (илис дирар 30 хIясана-гIяхIдеш). Ил салам бедлуга цализира бахълизира. Илкьяйда салам бедибсилис 30 кири дирар. Илис жаваб чарбиру: «Ва гIялайкум ассалам ва рахIматуллагьи ва баракатугь(у)» или.

Кирилашал кIиэсил даражаличиб саби иш салам: «Ассаламу гIялайкум ва рахIматуллагь». Ил саламлис дирар 20 хIясана. Кирилашал гIергъиси даражаличиб чебиур салам «Ассаламу гIялайкум – Ва гIялайкум салам» Илис дирар 10 гIяхти баркьуди – хIясана. Илди саламтала мягIнуби ишдигъунти сари: 1. ХIушаб даршудеш, Аллагьла ﷻ уркIецIи ва илала баракат биаб. 2. ХIушаб даршудеш ва Аллагьла ﷻ уркIецIи биаб. 3. ХIушаб даршудеш биаб.

Салам бедлугнила адаб

Гьалаикили салам бедлуга:

– Мурдали хьурали вашусилизи.

– ЧевакIибсини илаб лебтази (кьадарличи хIерхIеили).

–ВиштIасини халасилизи, катхIел аркьусини, лаг лявкьусилизи.

– Кьукьялизи салам бедлуга ахъливан, гIевваибсини сай гIевваибтази.

– Саламлис лебилра кьукьяли жаваб чарбарни, дебали дигеси саби.

– Кьукьялизибтани – лебтанилра салам хIергъили биалли, салам тикрарбарес асубирар.

– Салам бедлугни суннат, жаваб чарбирни – фарз саби. Гьалайкили салам бедлугусилис кири имцIабирар.

Салам бедлугнила бехIбихьуд

ХIядислизиб бурни хIясибли, Аллагьли ﷻ Адам u акIахъуб 60 газа някъла ахъдешличил ва илизи иб:

– Укьен ва малаикунала ит кьукьялизи салам беда. Илдани хIед секьяйда жаваб чарбирул лехIизи. Ил марлира, хIед ва хIела наслулис саламли бирар. Адамли илдази иб: «Ассаламу гIялайкум». Малаикунани жаваб бедиб: «Ва гIялайкум ассалам ва ряхIматуллагь» - (ХIед даршудеш ва Аллагьла ﷻ уркIецIи биаб).

Идбагли ﷺ хъарбариб: «ХIушаургаб салам тIинтIбиреная. Камси замана арбякьи къаршидикибхIели, салам бедлугеная». ЧIиркIейлизивадси баракатла устаз СягIид Афандини белкIун: «Хала малаикунани Адам u дунъякад къунзварибхIели, илини гьарил секIайзи салам бедлугусири:

– Ассаламу гIялайкум!

– Ва гIялайкум ассалам! – жаваб чарбалтусири цаибил идбаглис ва цаибил адамлис гьар мерличиб».

Салам бедни гIяхIси ахIен

– Адамли тIабигIятла хIяжатдешуни ихъухIели.

– Усусилизи, гьанкIухъунсилизи.

– ХIямамлизивсилизи.

– МухIли беркай бицIибсилизи. МухIли бацIли биалли, укусилизи салам бедлуга, жаваб чарбатни чебла саби.

– Имамли хутIба бучIухIели.

– ДехIибала дирусилизи. ДехIибала дирусини балу-балули: «Ва гIяляйкум ассалам» или жаваб чарбаралли, дехIибала детхIерар. Азан бучIусини биалли, саламлис жаваб чарбарес чебиркур, сенкIун ил азаннис диргала хIебулхъан. ДехIибайчивсилизи салам хIегни къулайси саби бедниван ахIи: салам бедес вирар дехIибала тамандиубхIели.

Хьунул адамлизи салам бедлугни

– Салам бедлуга вегIла хьунуйзи, сунечи хъайчикайэс асухIебируси тухумлизи (мяхIрамлизи). – Жагьси, жагаси хьунул адамлизи салам хIелуга, илинира жаваб чархIебиру.

– Рухъна, гIямру ардякьунси хьунул адамлизи салам бедлуга, илинира жаваб чарбиру. Илини мурул адамтазира салам бедлуга.

– Бахъал хьунул адамтази салам бедес асубирар (илди жагати биалра), илдани саламлис жаваб чарбиру (саби жагьти ва жагати биалра).

– Бахъал мурул адамтани ца хьунул адамлизи, сари жагьси риалра, салам бедес асубирар, илини – жаваб чарбаресра. ШаригIят хIясибли, сунечи витIикIуси, иштяхIдухъахъесилизи салам бедни къадагъа саби я мурул адамлис, я хьунул адамлис.

Бусурман ахIенсилизи салам

Кьуръайзиб Аллагьли ﷻ хъарбариб: «Сегьуна-биалра адамли хIушази салам лугухIели, хIушанира салам бедая иличиб гIяхIси яра ил чарбарая». Идбаглира ﷺ иб: «Аллагьлис ﷻ малхIямдеш дигахъу» или. Бахъалгъунти бусурман гIялимтала пикри хIясибли, бусурман ахIенсилизи исламла салам хIелуга.

Бусурман цархIилтачив имцIали мялхIямси, дигичевси, имцIали кабизалачевси ва гIяхIти хIял-тIабигIятла виэс чебиркур, гьарил бусурман ахIенси викIесли: «ХIябилра пергерти адамти леб кьалли бусурманти!» ва пикриухъахъесли «Ислам кьабулбарасри, набра къулайли хIебиишира?» или. Илкьяйда бусурмайчи Аллагьли ﷻ хъарбариб гIяхIдешлис-гIяхIдешли, саламлис саламли жаваб чарбирахъес.

Бусурман ахIенсини бусурмайзи «Ассаламу гIялайкум» или салам бедалли, илис ишкьяйда жаваб чарбиру: «Ва гIялайкум (ХIушачира ил биаб)». Христиантази ва жугьутIунази бусурмай салам бедлу¬га; «Здравствуй», «Доброе утро», «Добрый день», «Добрый вечер», «Доброй ночи», «Всего доброго», «Всего хорошего» или. Кьукьялизиб бусурмантира ахIентира биалли, илдази исламла салам бедлуга, амма уркIилизиб бусурмантачицун дугьаизес кьас биахъубли.

Кьукьялизивад декIариркухIели

ХIядис: «Бахъал адамти цалабикибихIи вякьунхIели, илдази салам бедая. Илдачирад аркьухIелира, салам бедая. Илди кIелра анцIбукьлизиб кири цагъуна бирар». Аркьусила саламлис убкавлутани жаваб чарбарес хъарси саби. Жаваб чархIебарибси кьукья бунагьлизи биркур. Аркьуси викIар: «Ассаламу гIялайкум» Кавлуси викIар: «Ва гIялайкум ассалам».

Хъули чарухъунхIели

Хъули ухIнавхъунхIели, салам бедлугни суннат саби. Нагаь хъулив чилра агара виалли, викIуси сай: «Ассаламу гIялайна ва гIяля гIибадиллагьи-с-салихIин» («Саламти диаб нушачи ва Аллагьла ﷻ салихIинтачи (Аллагьла ﷻ гIяхIти лугърачи)».

ИСЛАМ ХIЯМЗАТОВ

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....