СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Ибадат апIуз саб тяйин вуйи йигъ улупуз хай шулин. Мисалназ, йисандин эвелиъна аьхириъ урхру дюъйир улупна ва гь.ж?

Ухьуз аьгъюганси, дюаь фуну вушра вахтна ва фуну вушра йишвахь урхуз шулу. ДумутIанна гъайри, Аллагьу Тааьлайиз ккунду гьаци Чахьна илтIикIруган, гьеле думу фукьан бицIи ляхин вушра. Ибну Уьмари ктибтураки, Пайгъамбар ﷺ гьар султ йигъан Медина шагьрин гъирагъдихь хьайи Кьуба мистаз гъюри гъахьну. Имам аль-КуртIубийи чан «АльМуфгьим...» китабдиъ, гьаму гьядисдиз мяна туври, кIура: Пайгъамбарин ﷺ гьаму ляхни ибадат апIуз саб фулану йигъар тяйин апIуз ихтияр тувра. Эгер мусурмнарин арайиъ йисандин эвелиъ ва аьхириъ урхру дюъйирикан кIуруш, дурар ухьухьна гьякьлу аьлимарихьан дуфнайидар ву, ва дурар урхбаъ аьхю мянфяаьт а. ДумутIанна гъайри, му дюъйир 1000 йистIан улихь Гьянбали мазгьабдин аьлимарихьан гъафидар ву. Дурарикан сар имам Абу Амр аль-Макьдиси (думу мялум ву Ибн Кьудама аль-Гьянбали ччвурниинди), дугъу имбударизра улупури гъахьну ва ухьузра му дюъйир урхуб ужу ву, гъапну. Гьаддиз ужудар ляхнар апIуз, ибадат апIуз саб фулану йигъар тяйин апIуб хай шлу ляхнарикан ву. Йисандин эвелиъ ва аьхириъ вуйи дюъйирра Аллагьу Тааьлайи кьабул апIур кIури урхуб ужу ву. Амма урхурайирин думу дюъйир гьаму къайдайиинди Пайгъамбарихьан ﷺ дуфнайидар ву кIури фикир дапIну ккундар.

Къайд: Дупну ккундуки, мусурмнари мицдар суаларин гьякьнаан чиб-чпихъди гьюжатар дапIну ккундар. Му ляхин Аллагьу Тааьлайик умуд кади апIувал хай шлуб вуйивалин гьякьнаан шаквал адар. («Аль-Мингьаж» - шаргь «Сагьигьу Муслим», «Фатгь аль-Бари» - шаргь «Сагьигь аль-Бухари», «Умдат аль-Кьари» - шаргь «Сагьигь аль-Бухари»)

Мистариз пайгъамбрарин, асгьябарин, аьлимарин ччвурар тувуз хай шулин? Мисалназ Иса пайгамбарин ччвурнахъ вуйи мист.

Мистариз пайгъамбрарин, асгьябарин, аьлимарин ччвурар тувуз хай шулу. Думу ляхин Пайгъамбарин ﷺ вахтнахъанмина айиб ву. Мисалназ, Пайгъамбари ﷺ Медина шагьриъ айи мистаз чан ччвур тувну, ва гьадму вахтарихъанмина думу мистан ччвур «Аль-Масжид ан-Набави» ву. Пайгъамбари ﷺ Иерусалимдиъ айи мистаз Ильяс пайгъамбарин ччвур тувну. Пайгъамбарин ﷺ вахтари шубубсан мистаз ччвурар тувну: «Бани Зурайк», «Бани Абд-ль-Ашхаль» (Мединайиан вуйи кьюб тухум) ва сар Амр ибн Авф асгьябдин ччвур тувну. Имам ан-Нававийи дибикIна: «Пайгъамбарин ﷺ «Масжид бани Зурайк» кIуру гафари мистариз, шлинвуш мист, шлин-вуш ччвурнахъ хъайи мист кIури ччвур иливуз хай шлувал улупна…».

Къайд: Мистаз жиларин ччвурнахъси дишагьлийирин ччвурра тувуз шулу. Мисалназ салафитарин вахтна гъапIу мистаз Аьйшайин мист кIури ччвур тувну. Мист гьижрайиинди 3-пи аьсри тикмиш гъапIуб ву. Ихь заманайиъра бязи мистариз машгьур касарин, аьхю аьлимарин ччвурар тувра. («Фатгь аль-Бари» - шаргь «Сагьигь аль-Бухари», «Умдат аль-Кари» - шаргь «Сагьигь аль-Бухари», «Иршад ас-Сари» - шаргь «Сагьигь альБухари», «Аль-Мингьаж» - шаргь «Сагьигьу Муслим», «Тафсир альКьуртIуби»)

Фуну касдиз садакьа тувиш ужу шул?

Садакьа сифтена сифте садакьайиз ул ккайи мирасариз тувуб ужу ву. Саб жюрейин фаркьвал адар, думу мирас учву дюрхну ккунир вушра, даршра. Саб ражари кьюр дишагьлийи Билал аьсгьябдикан ккун гъапIну, Пайгъамбарихьан ﷺ гьерх кIури, чпи садакьа чпин жиларизна чпи уьрхюрайи йитимариз тувиш, чIяаьн шулин кIури?

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Думу ляхнин дурариз кьюб саваб хьибди. Сабпиб, чпи садакьа тувивализ. Кьюбпиб, дурари думу садакьа чпин багахьлу мирасариз тувувализ». Хъанара Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Эй Мугьяммаддин умматар! Узу ху апIураза дугъривал хьади узу гьауриинди! Аллагьди ﷻ кьабул дарапIур жарариз туву садакьа, чан багахьлу мирасаригъ дидиз игьтияжлу (нуждающий) кас имиди, ва гъиямат йигъан Аллагьу Тааьла лигидар дицир касдихьинди!» Хъа мирасарикан варитIан ужу ву багахьлу мирасариз ва мягьрам вуйидариз (дурарихъди никягь апIуз хай даршлудариз) тувуб.

Хъасин варитIан саваб шулу жилирина хпири чпин чпиз тувиш, хъасин мягьрам дару мирасариз, хъасин никкдихъди вуйи багахьлуйириз, хъасин никягь апIбан кьяляхъ вуйи майил-мадатариз, хъасин гъуншйириз. Аьишайи Пайгъамбарихьан ﷺ гьерхну: «Я Аллагьди ﷻ гьаънайир! Йиз кьюр гъунши айиз, гьадрарикан садакьа фунуриз тувза?». «Гьадрарикан увуз багахьна вуйириз», - жаваб тувну Пайгъамбари ﷺ («Фатгь-уль-Алам»).