Диндин тарихдиан

Диндин тарихдиан
Кьасумов Амир Мирзаевич,
Жулжагъ гъул.
Дагъустан Республикайин
культурайин лайикьлу
работник (2004 й).
РФ-йин журналистарин
Союздин член (2005 й).
РФ-йин уьмуми
образованияйин лайикьлу
работник (2006 й).
РФ-йин президентин
грантдин сагьиб (2009
й). РФ-йин мялимарин
устадвалин бина
конкурсдин дипломант (1
степен, 2017 йис.)

Гьялимайи никк тувувал

Аьрабарин
Айи аьдат,
Балгуз к1ури
Чпин аьгьвалат.
Натижайиъ
Айи гьюрмат,
Ужуб кьимат,
Девлет, беркет.
ДишагьлийирБедуинар
Гъулариан
Гъюйи шагьриз,
Жарадарин
Никкдихъ хъайи
Биц1идариз
Никк тувуйи,
Духну гъулаз.
Вардиз аьгъя:
Биц1ир гъулан
Шлувал ижмир,
Сагъур, дич1влир,
Дирур, дирбаш,
Ккат1абццур ч1ал,
Аьгъдрур куч1ал.
Сифте, дада
Хьиган кечмиш,
Никк тувуйи
Сувайбайи
Тухумдиан
Бану Саад.
Тухум вуйи
Игитвалин
Лишнар кайи.
Хас ву дидиз
Дюз-дугъривал,
Аьгъя дикъат
Уьбхюз гьюрмат
Варидарин.
Жумартвалин
Юк1в айидар,
Марцци аьраб
Ч1ал ккат1аццдар.
Йитим бай ву
Му Мугьяммад,
Саризра никк
Тувуз ккундар,
Гьарсабдин а
Дабт1ну кьимат.
Гьялимайи
Ктибтну гьамци:
«Варди ктагъу
Чпиз биц1идар,
Мугьяммад ву
Гъузур узуз.
Динж ап1руган,
Йиз никк гъюйи,
Хиял ап1ин,
Шид булагъдин:
Йиз биц1ирра
Шуйи лап тухъ,
Гъубзуйи никк
Хъана артухъ.
Дерин нивк1уз
Гъушган баяр,
Ляхнар ап1уз
Шулу вахтар.
Йиз жилирра
Духьна гьяйран,
Тувиганси
Чаз саб гьяйван:
«Му биц1ир ву
Лап ягъурлу,
Мугъкан хьиди
Инсан гьякьлу.
Аьгьт ап1урза, Мугъахъди хъа Девлет, беркет, Сабур, гьюрмат. Хьиди рази Жям`аьт, миллет…» Сифте жилир Дайи рази Ва улхуйи, Духьну гъурзи. Девейин никк Гъабхьи артухъ, Ва аркбанган Гъюйи марччар, Ац1ну хявар.
Мюгьтал духьна
Вари жям`аьт,
Сюгьрин ляхнар
Рякъюрайган:
Ип1руб-убхъруб
Шулайи бул,
Ярхла ап1ри
Жарарин ул.
Мюгьтал вуза,
Дюзди к1уруш,
Гъи узура:
Гьич сабанра
Гагул мухрин
Никк гъубхъундар
Мугьяммадди.
Кьюд йис гъубшу,
Кьюб геренси,
Вахт улубкьу
Кьяляхъ гъахру,
Балхьан учу
Жара ап1ру.
Гьархуз шулин
Му ягъурлу,
Уткан к1албар?!»
Му вахтари
Уьзур абхъну
Мекка шагьриъ.
Адар дарман
Уьзриз думу.
Аминайи
Ккун гъап1нийи,
Сагъламвализ
Дархьуз шикаст,
Гьялимайи
Бай гъитуб чахь.
Ва юкьуд йис
Яшнаъ ади,
Бану Саад
Тухумдиан
Баярихъди
Гъуш ччиларихъ
Мугьяммадра.
Гъафи шубур
Гьюри-пери,
Кьялаъ т1аъну,
Юк1в адабгъну,
Марцц гъап1нийи
Штухъди Замзам
Душв`ан ифи,
Шейт1анна жин
Ярхла ап1уз.
Му арайиъ
Гъажаргънийи
Дустар хулаз:
«Гъак1ну! Гъак1ну
Ихь Мугьяммад!»
Гуч1 гъабхьнийи
Гьялимайиз,
Кьяляхъ гъап1у
Бай бабахьна.
Ка гьядисдик
Гьядиса му.

Дада, аба кечмиш хьувал

Гьязур духьна
Аминара,
Ясриб шагьриз
Гъягъюз к1ури.
Хъа мугъахъди
Бай Мугьяммад
Гага АьбдулМут1алимра.
Маил- мадат
А му шагьриъ,
Жилир кечмиш
Гъахьну душваъ.
Саб вазликьан
Гъузру мушваъ,
Хъасин кьяляхъ
Уч1вру рякъюъ.
Аминара
Кет1ерццуру,
Кечмиш шулу,
Фаркьат ап1ур.
Йирхьуд йис ву
Мугьяммаддин,
Абайи бай
Чахьна гъахур.
Чан баярт1ан
Ккунду думу.
Хъимдар гьамус
Гага, дада,
Бай бегьемди
Йитим гъахьну.
Чан сагъламвал
Зяиф хьибган,
Аба АьбдулМут1алибди
Гъапи АбуТ1алибдиз: «Бай
Вуз аманат
Ап1ураза,
Уьрх гьа гиран
Кададап1ди».
Хъасин, аба
Кечмиш хьиган,
Абут1алиб
Халуйихьна
Гъуш Мугьяммад.
Вуйи дугъан
Миржидпи йис.

2026-05-01 (Зуль Къаида 1447 г.) №5.


Кечмиш шлуган, имандихъ мягьрум апIру ляхнар

Инсан гьаму дюн’яйиллан гъягъювал лап читин ляхнарикан ву. Хъа варитIанна читин ляхин вуйиб, эгер инсан ислам диндиъ адарди кечмиш гъахьиш, гьадму ву.   Хъа фу себеб дубхьну инсан му жилилан мусурман дарди гъягъюз мумкин вуш, магьа исихъ улупурухьа: 1) гьярам вуйи бид`аь ляхнарихъди...


Гьяждин вахт улубкьна

Гьяж апIувал ибадатарикан варитIан кьиматлуб ву, гьаз гъапиш думу жандкиинди ва дакьатариинди апIурайиб ву.   Пайгъамбари ﷺ дупна:   "مَنْ حَجَّ فَلَم يَرْفُثْ, وَلَمْ يَفْسُقْ رَجَعَ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ" Мяна: «Фуну касдира гьяж гъапIиш, эгер думу вахтна дишагьлийихъди сатIи...


Пайгъамбари ﷺ улупу рякъ

Бургьанкент гъулан имам Рамазан Шихбабаевдихъди вуйи интервью   Ихь жигьил имамарикан ва дурари гъабхурайи диндин ляхнарикан мялумат тувуб давам апlурахьа. Улихь нумрариъ ухьу гъапиганси, жигьилари чпин уьмрин рякъ диндихъди аьлакьалу апlувал заан ляхнарикан ву, ва гьарсар кас дурариз...


Гирами гъурбан машквар багахь шула

Мусурмнарин варитIан асас машквар улубкьура! Гьямд ибшри Аллагьу Тааьлайиз магьа аьгъзрариинди ихь гьюкуматдиан мусурмнари му гирами машквар Мекка ва Медина шагьрариъ адапIура.   Мусурман касдин кIваъ айи заан ниятарикан ва метлебарикан гьисаб шула. Улихь нумрайиъ гьяждихъди аьлакьалу...


Дишагьлийиин заанваликан 10 гьядис

Ислам диндиъ дишагьли заанди дерккна. Мусурман дишагьли, жвуван велед риш, уьмрин юлдаш хпир, дада, чи кIуру ччвурариинди дишагьли лазим вуйи кьадар заан дережайиинди дерккна.   Мисалназ, риш чан адаш женнетдиъ учIвбаз себеб шлу ляхнарикан ву; хпир себеб вуди, дугъан жилирин имандин гьацI...