Дагъустандин тарихдиъ сабпи ражари вуди

Дагъустандин тарихдиъ сабпи ражари вуди

Дагъустандин тарихдиъ сабпи ражари вуди

Дагъустандин халкь аьламатнан ва заан хъуркьувалар айиб ву. Фициб читин гьялнаъ ашра, ужувлан ляхнар заан дережайиинди кIулиз адагъуру.

Мягьячгъала шагьриъ “дюаь” урхбан серенжем

Аьхиримжи вахтари гизафдарин кIвак гъалабалугъвал кабхъна. Гизафдар читин гьялнаъ а, амма гьаци вушра Рабиуль Аввалин ваз ккебгъхъанмина мусурмнари вари йишвариъ Пайгъамбариз ﷺ бахш вуйи мажлисар тикмиш апIури, душваъ читин гьялнаъ айидариз ва гьацира ихь гьюкуматдиъ ислягьвал хьувализ дюаь апIури шулу.

Магьа Мягьячгъала шагьрин кIулин майдандиин (центральный площаддиин) Дагъустандин тарихдиъ сабпи ражари вуди Пайгъамбар ﷺ бабкан гъахьи вазлиз бахш вуди аьхю мажлис кIули гъубшну. Му мажлисназ жюрбежюр йишвариан 20 агъзурихьна инсанар уч гъахьну.

Мажлисназ дуфнайи инсанарин юкIвариъ разивал ади, дугъриданна, дурариз чпи вари читинвалар гъитну, мушваз уч духьнайибси гъабхьну.

Алимари чпин улхбариъ гъийиин йигъан инсанарин кIваъ айи читинвалариз себеб шлу вязйир гъапIну, хъа улхбарин арайиъ мавлидар, нашидар, зикрар урхури гъахьну.

Фикир тувай, сабишв’инди 20 агъзур касди меркездин кьялан майдандиин дугъужвну зикир апIувал Дагъустандин тарихдиъ гъабхьиб вуйинхъа?! Ваъ! Му ляхнихъан гьямд апIурахьа Аллагьу Тааьлайиз.

УдучIвну гъулху Ислам илмарин доктор Мугьяммад аль-Урмийи гъапну: «Аллагьу Тааьлайи ихь Пайгъамбар ﷺ читин гьялнаъ айиган, уву сабур апIин, я Мугьяммад, гъапну. Узуз вари рябкъюразуз ва йиз ихтияр дарди гьич саб ляхинра шлуб дар. Гьаддиз му гафар ихь вахтнахьнара хуз шулу. Ухьу саб читин гьялнаъ, дерднаъ айи вахтна фикир дапIну ккундуки, Аллагьу Тааьлайиз вари рябкъюра, Дугъан ихтияр дарди гьич саб ляхинра шлуб дар ва гьаддиз хусуси вуди сабур апIуз аьгъяди ккунду ва жвуван вари ляхнар Аллагьу Тааьлайиин гъитруганси духьну ккун. Эгер ухьу, Аллагьу Тааьла кIваълан гьаъну, Дугъхъанди ухьу фукIа тамам апIурача кIуруш, думу гьякь шуладар, ва дици дубхьнура ккундар»

Мажлис кIули гъабхурайи аьлим Мугьяммадрасул Саадуевди артухъдиси Пайгъамбариина ﷺ салават урхбакан ва зикир апIбакан мялумат тувну.

Варидари чиб-чпихъди зикир урхури

Кьбила Дагъустандиъ айи муфтиятдин вакил Гьюсейн Гьяжиевди уч духьнайидариз Пайгъамбарихьна ﷺ дубхьну ккуни ккуниваликан ктибтну. «Йигъар-йишвар гъягъюра. Ухьухьна заан дин хьади гъафи Расулюллагь имдар, амма думу ихь юкIвариъ гьаргандиз а. Хъа дугъахьна вуйи ккунивал артухъ апIуб гьарсариин али буржи ву. Думу кас ухьу заан къайдайиинди ккун апIури, дугъан уьмрикан аьгъю апIури ва салаватар артухъси урхури гъахьиш, ари гьадму ву дугъахьна вуйи ккунивал», - къайд гъапIну Гьюсейн Гьяжиевди.

Му мажлиснаъ, жилар-дишагьлийир сягьнайиина удучIвну, Пайгъамбари ﷺ Меккайиан Мединайиз гьижра апIругандин сцена улупган, гизафдарин уларилан нивгъар гъягъюз хъюгънийи, дурарихьан ишуб дебккуз шулдайи, фицики гьятта Пайгъамбарин ﷺ вахтна ухьу яшамиш шлугансиб гьял гъабхьнийи.

Мажлиснан аьхириъ варидари сатIиди зикир урхуз хъюгъган, дугъриданна, вари уч духьнайидари Аллагь ﷻ кIваин апIурайиб аьгъю гъабхьну. Варидари сатIиди: жиларира, дишагьлийирира, кьабидарира, бицIидарира - «Ла илагьа иллаЛлагь» кIури, кьялан майдандиин урхуз хъюгъган, юкIв гизаф шад шуйи ва ихь гележег ужуб шул ва хъанара акуб шул кIури, умуд кивуз рягьят гъабхьну.

Гъит Аллагьу Тааьлайи му мажлис кьабул апIри, мушваъ аьгъзрариинди гъурху салаватар, дюъйир, зикрар кьабул апIри ва гьарсарин гунгьарин аьфв апIри. Му дюньяйиъ ислягьвал ибшри.

Мажлиснан аьхириъ варидари сатIиди ихь жилиин ислягьвал ккун апIури дюаь гъапIну.

Ансар Рамазанов

2026-03-01 (Рамазан 1447 г.) №3.


Ушв бисруган ният апIбан къайда

Ушв бисруган тамам ният апIуз ккуни касди гьамциб къайдайиинди апIуру: «Узу ният гъапIза закур гьаму йисандин Рамазандин вазлин фарз ушв бисуз, Аллагь бадали».   Ушв кьаза апIурайири гьамци ният апIиди: «Узу ният гъапIза закур Рамазандин вазлин кьаза вуйи фарз ушв бисуз, Аллагь...


Бисми дапIну, абин кIулихъ ясин урх

Гьюрматлу ватандашар, гьаму шиърар Табасаран райондин ТинитI гъулан вакил Зейнудин Фятягьовди гъидикIдар ву. Шиърарин цIарариъ улихьдин чIалнан девлет ва багьалувал, инсандин ислам диндихьна вуйи рафтар улупура.   Фятягьов Зейнудин Аьбдулфятягьович 1930-пи йисан 30-пи майди Табасаран...


Суал-жаваб

- Ич гъулан имамди улихь йисанра, гьаму йисанра Рамазандин ваз ккебгъруган ва ккудубкlруган, чаз ккуниси гьюкум адабгъура. Магьа гьаму йисанра ушвин ваз сад йигъ улихьна ккебгъну, ва гьаддиан ич жямяаьт гьамусяаьт кьюб тереф духьна. Гьаму дюшюшдиъ аьдати инсанари фу дапlну ккун? - Гьяйифки, саспи...


Пайгъамбари ﷺ швнуб сяаьтна нивкl апlури гъахьну?

Мусурман кас чав апlурайи вари ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюз чалишмиш шулу, саб ибадатнаъси, дюн`яйин имбу ляхнариъра, мисалназ, уьл ипlруган, палат алабхьруган, сефериъ учlвруган, ляхниъ ва гь.ж.   Гьаму ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюри, инсанди Аллагьу Тааьлайин...


Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан...