Мистарин заан дережайикан

Мистар Аллагьу Тааьлайин жилиин али хулар ву. Гьарсар мусурман касди мистарихьна чаан удукьруси гьюрмат уьбхюз, эдеб уьбхюз чалишмиш шулу. Яни мист Аллагьу Тааьлайи ухьуз ибадат апIуз, мусурмнар сатIи хьуз ккабалгнайи йишв ву.

Дюн’яйиин варитIан багьалу, Аллагьдин ﷻ улихь заан дережайин мист Меккайиъ айи «Масжид аль-Гьярам» ву, дидин кьяляхъ Мединайиъ айи Пайгъамбарин ﷺ мист - «Масжид ан-Набавий» ву, хъа шубубпиб – Иерусалимдиъ айи «Аль-Акьса» мист. Имбу вари мистар саб ву, анжагъ дурар айи йишваз лигурдарш. Мисалназ,

Меккайиъ айи мистар, саб «Масжид аль-Гьярам» ктарди, вари имбудар саб ву, амма дурар жара йишвариъ айи мистартIан дережайин заанди ву, чпи Меккайиъ ади хьувалиан, гьаз гъапиш Мекка жара йишвартIан багьалуди дебккна.

Дурарин заан дережайиз далил вуди Аль-Байгьакьийихьан вуйи гьядис кIваин апIидихьа. Пайгъамбари ﷺ дупна:

«Гьаму мистаъ (яни Пайгъамбарин мистаъ) гъапIу гъудгнар имбу мистариъ гъапIу гъудгнартIан агъзур ражари заанди шулу, анжагъ Меккайиъ айи «Аль-Гьярам» мистаъ вуйидар ктарди. Хъа «Аль-Гьярам» мистаъ гъапIу гъудган гьаму мистаъ гъапIубтIан варж ражари заанди ву» (Ибну Мажагь, Аьгьмад, Аль-Байгьакьи).

Аль-Баззарихьан вуйи гьядисра а:

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Аль-Акьса мистаъ гъапIу гъудгнар имбу мистариъ гъапIдартIан хьудварж ражари заанди ву», анжагъ Меккайиъ ва Мединайиъ айи кьюби мистариъ гъапIу гъудгнар ктарди. (Аль-Баззар).

Мистаъ бицIи жямяаьтдихъди гъапIу гъудган мистаъ аьхю жяамяаьтдихъди гъапIу гъудгантIан гьаму дюшюшариъ дережайин заанди шулу:

1)     Эгер мистаъ бицIи жямяаьтдихъди апIурайи гъудган чан вахтнан эвелиъ, хъа аьхю жямяаьт айи мистаъ кьанди апIуруш, яни гъудган апIуз варитIан ужуб вахтна апIурадаш.

2)     Имам Гъазалийи дупна: аьхю жямяаьт айи мистан имамди гьялакди «аль-Фатигья» урхувалиан дугъахъди хъуркьрадарш, хъа бицIи жямяаьт айи мистан имамди гьялак дарди урхуруш, гьадгъахъди гъудган апIуб ужу ву.

3)     Гьацира бицIи жямяаьт айи мистаъ гъудган апIуб ужу ву, эгер думу мист гьялал йишв’ин ва гьялал дакьатарихъ дапIнайиб вуш, хъа аьхю жямяаьт айи мист шаклу дакьатарихъ ва мист дивуз хай даршлу йишв’ин дивнаш.

Мистаз гъудгниз гъягъру касдиз жямяаьт гъудган ккебгъайиз гъягъюб ужу ву, хъа экбрин улихьна гъягъюри гъахьиш, хъанара ужу ву.