Ичв шубариз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай

Ичв шубариз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай

Хизандин уьмриъ деету гъалатlар ахтармиш апlбан бадали, психологдин кюмек ккун апlури илтlикlу гизаф дишагьлийири гьамци кlури шулу: «Дадайи улупундарзуз».

 

Дугъриданна, эвлемиш гъахьиган чан жилириз ужур хпир хьуз, ужур кейвани хьуз, вари чаллан илтlикlуз гъитру «паччагьдин риш» хьуз, вари хизан чан кьял’ин «илипну» хъчlюбхру зегьметкеш хьуз улупру хпир хьуз дадйири чпин шубариз улупури шулдар. Хъа Аллагьди ﷻ ухьу фу дупну халкь гъапlдар вуш, яна жилириз чарасуз лазим вуйи дишагьли хьуз улупурадар.

Думу гафарин фици гъавриъ духьну ккунду? Жилириз лазим вуш, гьадгъан кlван гьевес дубхьну ккунду. Ав, ав, кlван гьевес, фицики дишагьлийи чан жилирик гьевес капlри ккунду: яшамиш хьуз, ляхин апlуз, гьарсаб ляхниъ улихь гъягъюз. Дишагьлийикан ва думу чан жилирихьна янашмиш хьуваликан жилирин ягъурлувал ва ягъурсузвал асиллу шула. Гьадму себебназ дилигну, жилар, бязи дишагьлийир бадали, фунуб ляхнизра гьязур вуди шулу, хъа бязидар бадали гьич фукlара дарапlур.

Хпир ва думу айи хал, унчIвар гьергну, варидарихьан жин шлу ужагъ дубхьну ккунду. Му фу гаф ву? Жилир фицир вуш, думу гьацир вуди кьабул апlин, кlуру гаф ву, думу хулаз гъафиган, чан гьякьлу маш улупуз шули ккунду (жямяаьтдин арайиъ, ляхниъ айиган «жара маш» гъивбакк ккубкьру), жандиз ва кlваз рягьятвал тувуб лазим ву.

Дишагьли урхру китабси духьну ккунду. Яна хпир маракьлу инсан вуди хьуб, жилири сюгьбат гъабхруган, дугъахъ хъпехърур, хъа лазим вуш, жилириз ужуб насигьятнан гаф пуз шлур хьуб лапра лазим ву. Жилири ярхи уьмриъ думу китаб дурхну ккудудубкlбан бадали, дишагьлийи гьарган чан аьгъювалариин ляхин гъабхури, «китабдиъ» айи машар цlийи алаури ккунду.

Хпир жилирин уларин шадвал хьувалра лап важиблу ву. Хъа гьяйифки, гизаф дишагьлийири хялишди, сумчриз, сейир апlуз гъягъругантlан, уччвудар палтар алахьдар, жандиз, машназ тюмер апlдар.

Дурарин фикриинди хулаъ халатдиккди ашра хай шулу. Му аьхю гъалатl ву. Думу гъалатI шлубкьан ухди ктабгъурхьа. Аьхюну пай жилариз улариинди ккунду, ва гьаруриз чан хулаъ айи хпир утканур, варитlан кIваз хуш вуйир вуди ккунду.

Дишагьли чан жилирин жандиз рягьятвал туврур духьну ккунду. Ихь дишагьлийири деебтурайи сабсан гъалатl хизандин уьмриъ хпиринна жилирин лап багахь аьлакьйириз фикир тутрувувал ву. Ипlруб гьязурди хьувал ва хулаъ марццишин уьбхювал лазим ву, хъа имбудар дикъат фикир лазим дару терефар ву - магьа дишагьлийин сабсана дюз дару фикир.

Хизандин уьмур арайиз хурайи вари терефар важиблу ву! Хизандин хушбахтлу уьмур гьадрарикан гьарсабдикан асиллу ву. Эгер сабкьан тереф зяифди вуш, албагувал хьибдар.

Гьаддиз чаз ва чан жилириз хушбахтлу уьмур ккуни дишагьлийи вари терефарикан фикир апlуру.

Думутlанна гъайри, Ислам диндиъ хизандиъ жилиринна хпирин арайиъ айи лап багахь аьлакьйириз асас фикир тувра, Аллагьдин Расулин гафар гъурхиган, дидин гъавриъ шулу: «... Чан жилириз ккуниб вари бегьем тамам дарапlу дишагьлийихьан Первердигарин улихь чан вазифйир тамам апlуз хьибдар, валлагь...

Дишагьлийи, чав бицlир хурайи йишв,ин алшра, чан жилириз «ваъ» дупну ккундар (Имам Аьгьмад).

Гьелбетда, ужур кейвани хьувалра лазим ву. Абйирин айтуйиъ дупнайиси, жили жвуван кlвахьна вуйи рякъ ицци хурагдилантина гъябгъюра, гьаддиз жилириз ккуни ицци-ужудар хурагар гьязур апlру дишагьлийиз хизандин уьмриъ асас хъуркьувалар хьиди.

Магьа, йиз фикриинди, гьаму бес ву. Учвуз рябкъюрайиси, дишагьлийин вари терефар мюгькамдар духьну ккунду.

Гьаддиз шураз тербия тувруган, дугъаз ужур кейваниси, ужур дишагьли, дуст, сюгьбатчи хьузра улупувал чарасуз ву.

Гьарган мрцци хал ва ицци хинкlар - му, гьелбетда, ужуб ляхин ву, хъа гъвалахъ гъавриъ шлу, хизандин жюрбежюр дюшюшариъ фу дупну ккундуш аьгъю дишагьли хъадарш, жилижвуваз ицци хинкlарра, марцци халра даккун хьибди, дугъаз имбу терефарра, хинкlарна марцци халси, важиблу ву.

Гьаддиз, ичв шубарин хушбахтлу уьмрин гъаразнаъ шули, шураз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай.

 

Рая Акавова

2026-03-01 (Рамазан 1447 г.) №3.


Суал-жаваб

- Ич гъулан имамди улихь йисанра, гьаму йисанра Рамазандин ваз ккебгъруган ва ккудубкlруган, чаз ккуниси гьюкум адабгъура. Магьа гьаму йисанра ушвин ваз сад йигъ улихьна ккебгъну, ва гьаддиан ич жямяаьт гьамусяаьт кьюб тереф духьна. Гьаму дюшюшдиъ аьдати инсанари фу дапlну ккун? - Гьяйифки, саспи...


Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан...


Закат уль-фитIр (ушварин сэъ)

Рамазандин вазли ушварин кьяляхъ тувру закат аьлимари инсандин жандилан вуйи закат ву, кIура. Ухьу зиихъ гъапиганси, «закат» кIуру гафнан мяна «марцц апIувал» ву.   Фици закатди ариш-веришдилан эйсийин даруб гъядябгъюри, думу марцц апIуруш, ари гьаци ушварин кьяляхъра закатди инсандин беден марцц...


Пайгъамбари ﷺ швнуб сяаьтна нивкl апlури гъахьну?

Мусурман кас чав апlурайи вари ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюз чалишмиш шулу, саб ибадатнаъси, дюн`яйин имбу ляхнариъра, мисалназ, уьл ипlруган, палат алабхьруган, сефериъ учlвруган, ляхниъ ва гь.ж.   Гьаму ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюри, инсанди Аллагьу Тааьлайин...


Ушв бисруган ният апIбан къайда

Ушв бисруган тамам ният апIуз ккуни касди гьамциб къайдайиинди апIуру: «Узу ният гъапIза закур гьаму йисандин Рамазандин вазлин фарз ушв бисуз, Аллагь бадали».   Ушв кьаза апIурайири гьамци ният апIиди: «Узу ният гъапIза закур Рамазандин вазлин кьаза вуйи фарз ушв бисуз, Аллагь...