Экбер тувру вахтна хай даршлу ляхнар

Экбер тувру вахтна хай даршлу ляхнар

Экбер тувру вахтна хай даршлу ляхнар

 

Экбер  гъудгниз теклиф апIувал ву. Инсанар яшамиш шулайи йишваъ экбер тувуб вари жямяаьтдиин али фарз ву (фарз аль-кифая). Эгер жямяаьтдикан сар касдикьан му фарз тамам гъапIиш, имбудариланра му фарз алдабхъура. Эгер сарира экбер тутрувиш, думуган вари жямяаьт гунагьнаъ шула.

 

Экбер туврайи вахтна гафар апIуз хай шулин?

Экбер туврайи вахтна гафар апIуб гьярам дапIнадар, амма гафар дарапIиш ужу ву, яни гафар апIуб карагьат ву. Экбрихъ хъпехъуб ва думу гафар текрар апIуб Пайгъамбарин ﷺ суннайиан ву. Гьаддиинди мусурман касди экбрихьна ва диндихьна вуйи гьюрмат улупура.

Эгер экбер урхурайи вахтна гафар дарапIди гъузуз даршлу ляхнихъ хъаш, гьадму ляхинра дебккну хъпехъуб лазим ву. Инсан фу ляхнихъ хъашра, думу ляхин дебккну, экбрихъ хъпехъуб ужи ву, гьятта инсанди зикир урхурашра, Кьур’ан урхурашра.

Экбриз жаваб тувувал ихь умматдин хусусиваларикан ву, экбер учвра ихь умматдин хусусиваларикан ву. Гьаддиз экбер урхурайи вахтна, гафар гъитну,  дидиз жаваб тувну ккунду. 

Мугьяммад ибн Аьбдуллагь Аль-Журданийи чан  «Фатгь аль-Аьллам би-шаргь Муршид аль-Анам» китабдиъ гьамци дибикIна: «Гафар дарапIди, экбриз жаваб туври хьуб ужу ву, экбер ккудубкIайизкьан. ШликIа Кьур’ан, ясана зикир урхурайи вахтна экбер тувуз хъюгъиш, дицир касдиз дурар урхуб дебккну, экбриз жаваб тувуб ужи ву».

Имам Жалалуддин Ас-Суютийи чан "Мухтасар Аль-Азкар Ан-Навави" китабдиъ дупна: "Дугъриданна, экбер урхурайи вахтна гафар апIру касдин аьхир ужуб даршул, кIури гучI’вал а, яни мусурман дарди  гъягъюз мумкин ву. Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьу дициб аьхирихьан уьрхри».

 

Экбер, ясана икьамат, урхру вахтна Кьур’ан урхуз хай шулин?

Экбер ва икьамат урхру вахтна Кьур’ан урхубра хай даршлу ляхнарикан дар, амма урхурайиб дебккну экбриз жаваб тувуб ужи ву, гьаз гъапиш Кьур’ан экбрин ва икьаматдин кьяляхъ давам апIуз шулу, хъа экбер тувну ккудубкIган, экбриз жаваб тувру вахтра ккудубкIура.

Гьаддиз, Кьур’ан урхурайи вахтна экбер тувуз хъюгъиш, урхурайи аят ккудубкIну, экбриз жаваб тувуб ужу ву. Хъа экбер ккудубкIган, дугъхьан чан урхурайиб давам апIуз шулу.

 

Экбер туврайи вахтна дюаь апIуз хай шулин?

Экбер туврайи вахтна дюаь апIузра хай шулдар кIуруб адар, амма дарапIиш ужи ву. Экбер туврайи вахтна анжагъ экбриз жаваб тувуб ужи ву, хъа дюаь экбрин кьяляхъ гъапIиш ужи ву.

Жабир бин Аьбдуллагьди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Гъиямат йигъан йиз шафааьт рубкьур гьацир касдиз, шли, экбрин гафар гъеерхьган, гьамци гъапиш: "Аллагьумма рабба гьазигьи-д-да‘вати-т-таммати ва-с-саляти-ль-кьаимати ати Мугьяммадан-иль-василата ва-ль-фазилата, вабаьсгьу макьаман магьмудан-и-ллязи вааьдтагьу» (Имам Аьгьмад, 14817; Бухари, 614; Абу Дауд, 529; Ибн Мажагь,722; Тирмизи, 211).

Экбрин гафар муэдзиндихъди текрар апIурин?

Экбриз жаваб тувувал гьадму вуки, урхурайирихъди думу гафар текрар апIуру анжагъ гьаму гафар ктарди:

«(حَيَّ عَلى الصَّلاةِ)

 

Гьяйя аьля-с-саля (Гъудгниз гьялак йихьай)» ва

«(حَيَّ عَلى الفَلاح)

 Гьяйя аьля-ль-фалягь (Гьялак йихьай уьрхювалихьна)». Му гафарин кьяляхъ гьамци пуб ужу ву:

«(لا حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ باللّه)

 

"Ля гьявля ва ля кьуввата илля би-Ллягь".

Абу Саид аль-Худрийи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Учвуз экбер ебхьруган, муэдзинди кIуруб текрар апIинай».    (Бухари, 611; Муслим, 383; Абу Дауд, 522; Тирмизи, 208; Ибн Мажагь, 720)

Экбрин ва икьаматдин арайиъ дюаь урхубра ужудар ляхнарикан ву, гьаз гъапиш думу вахтна гъапIу дюаь кьяляхъ дарапIур.

Анас асгьябди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Экбринна икьаматдин арайиъ Аллагьу Тааьлайикан ккун апIури гъапIу дюаь жаваб дарди гъидрибтур». (Имам Аьгьмад, 12584: Абу Дауд, 521; Тирмизи, 212)

Гьаму вари зиихъ дупнайибдиан аьгъю шулуки, экбер туврайи вахтна вари ляхнар гъитну, урхурайибра дебккну, экбриз жаваб тувну ккунду. Экбриз жаваб тутрувувалиан ухьу Аьхиратдиз мусурмнар дарди гъягъюр кIури гучI’вал а.

 

Муслим Аьбдулаев

 

2026-03-01 (Рамазан 1447 г.) №3.


Вакьф фу-вуш ва дидин шартIарикан жикъиди

Ассаламу аьлейкум, гьюрматлу ватанагьлийир! Узуз гьаму бицIи макьалайиъ вакьф фу-вуш ва, думу тамам хьпан бадали, фицдар шартIар аш, гьадрарикан ктибтуз ккундузуз. Ихь мусурман гъардшарин ва чйирин вакьфдихъди аьлакьалу гизаф суалар шулу. ИншаАллагь, гьаму макьалайиъ ухьу жикъиди дидкан хабар...


Гъудгнин жикlувал батlил дубхьнайи касди апlуз хай даршлу ляхнар

Эгер сар касдин ухьу зиихъ ктуху ляхнарикан сабкьан арайиз гъафиш, дугъан гъудгнин жикlувал батlил шулу. Гъудгнин дижикlну адру касдиз исихъ улупнайи ляхнар апlуб гунагь шула:   Гъудган апlуб. Кьур’ан урхбан сужда (Суждату Ттилават) ва шукур апlбан сужда апIуб. Кябайилан илдицуб...


Пайгъамбари ﷺ швнуб сяаьтна нивкl апlури гъахьну?

Мусурман кас чав апlурайи вари ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюз чалишмиш шулу, саб ибадатнаъси, дюн`яйин имбу ляхнариъра, мисалназ, уьл ипlруган, палат алабхьруган, сефериъ учlвруган, ляхниъ ва гь.ж.   Гьаму ляхнариъ Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюри, инсанди Аллагьу Тааьлайин...


Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан...


Кьюб гъулан имам

Ахьитl ва Жвулли гъулан имамдихъди интервью   Ассаламу аьлайкум, аьзиз ватанагьлийир! Магьа нубатнаан ражари ихь имамарикан вуйи мялумат туврахьа. Гъийин ихь интервью туврайи имамдин чан хусусивалар а. Дурарикан саб - думу кьюб гъулан имам вуйивал.   Ав, му касди Аллагьу Тааьла бадали...