ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

Диндалуву гьарца иширансса маслихIатру, хIукмурду бур. Гайннуву бур инсаннал цIуллу-сагъшиврун кумагранссагу. Жула дянив чансса къабикIай бучну буну илтIа хьун ччисса ягу хъиннува илтIану бунутIий буч хьун гъирарайсса инсантал. Мукунминнансса маслихIатру бур жула машгьурсса дурккучу, хIакин, шанна тIарикьатрал щейх, НицIавкIратусса Сайфуллагь-кьади Башларовлул чичрурдаву.

 

ИлтIану буну буч хьун ччиминнан щейхнал укунсса маслихIат бувну бур: «Бюхъавай шану ххи бувара. Чурх гъелину битияра (бякъин мабацIари). Сси мабизларди, гьалак мабукларди, паракьатшиву дугьияра. Дукра анавар къабувккун канаки, щин чIярусса хIачIияра. ЧIяруну дукияра лагаву, барт, качар, нувщи ва ппиринж. Гьарца кьини утту бишиннин ччатIухун гъелисса накI хIачIлачIи. Пиш тIий, тяхъану бикIияра. Бургъилух гайзру буллалияра. Чурх гужну буххан мабулларди, хъиннува гуж мабутларди. Хьхьурду уттара мадулларди (чIумуй шанан утту билухьи)».

Буч шаврил хIакъираву МухIаммад Идавсил ﷺ кулпат Аьишатлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Ниттил ттун личIи-личIисса дукрарду дулайва буч хьуншиврул, амма на илтIанува бияв. Яла ттун чассагухун нисварти буллан бивкIуна, ганияр махъ на буч хъанан бивкIунав».

ЦIанасса заманнай илтIашивунияр хьхьичIунсса масала бур инсантал хъиннува буч шаву. Мунил агьаммур багьанагу – дукра чIяру даву, лахъину шанашаву ва суккушин чансса душиву хъанай бур. Буч шаву, май дишаву къахъинссар, къюкIлил цIуцIавуртту сукку шайссар. Мунияту бюхъавай чансса дукра дукаву хъинссар, аьгъусса дикI, нацIушиву ва крахмал бусса дуки-хIачIия чIяру дан къабучIиссар. Хъиннува бучминнан дакьайссар аьгъу дакъасса дикI, балугъ, щюлли уртту. Шанугу чан барча хъинссар.

Щейх Сайфуллагь-кьадинал луттираву чивчуну бур: «Магьирсса духтур ХIусман Лабиб Мисрил увкуссар: "ИлтIа хьун гъира бухьурча, гуж бутан багьайсса даврий зузу, шану чан бува. Мадукара аьгъусса (нагь куннасса) дукия, нацIушивуртту ва крахмал хIаламур. ХIачIия чан дува, хIачIаймунивунгу ссирка дутIлатIу (гьивчуя, къюмайтIутIуя ягу витуя дурмур)"»

 

МухIаммад Дибиров

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....