ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

ИлтIа хьун ва буч хьун ччиминнансса маслихIатру

Диндалуву гьарца иширансса маслихIатру, хIукмурду бур. Гайннуву бур инсаннал цIуллу-сагъшиврун кумагранссагу. Жула дянив чансса къабикIай бучну буну илтIа хьун ччисса ягу хъиннува илтIану бунутIий буч хьун гъирарайсса инсантал. Мукунминнансса маслихIатру бур жула машгьурсса дурккучу, хIакин, шанна тIарикьатрал щейх, НицIавкIратусса Сайфуллагь-кьади Башларовлул чичрурдаву.

 

ИлтIану буну буч хьун ччиминнан щейхнал укунсса маслихIат бувну бур: «Бюхъавай шану ххи бувара. Чурх гъелину битияра (бякъин мабацIари). Сси мабизларди, гьалак мабукларди, паракьатшиву дугьияра. Дукра анавар къабувккун канаки, щин чIярусса хIачIияра. ЧIяруну дукияра лагаву, барт, качар, нувщи ва ппиринж. Гьарца кьини утту бишиннин ччатIухун гъелисса накI хIачIлачIи. Пиш тIий, тяхъану бикIияра. Бургъилух гайзру буллалияра. Чурх гужну буххан мабулларди, хъиннува гуж мабутларди. Хьхьурду уттара мадулларди (чIумуй шанан утту билухьи)».

Буч шаврил хIакъираву МухIаммад Идавсил ﷺ кулпат Аьишатлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Ниттил ттун личIи-личIисса дукрарду дулайва буч хьуншиврул, амма на илтIанува бияв. Яла ттун чассагухун нисварти буллан бивкIуна, ганияр махъ на буч хъанан бивкIунав».

ЦIанасса заманнай илтIашивунияр хьхьичIунсса масала бур инсантал хъиннува буч шаву. Мунил агьаммур багьанагу – дукра чIяру даву, лахъину шанашаву ва суккушин чансса душиву хъанай бур. Буч шаву, май дишаву къахъинссар, къюкIлил цIуцIавуртту сукку шайссар. Мунияту бюхъавай чансса дукра дукаву хъинссар, аьгъусса дикI, нацIушиву ва крахмал бусса дуки-хIачIия чIяру дан къабучIиссар. Хъиннува бучминнан дакьайссар аьгъу дакъасса дикI, балугъ, щюлли уртту. Шанугу чан барча хъинссар.

Щейх Сайфуллагь-кьадинал луттираву чивчуну бур: «Магьирсса духтур ХIусман Лабиб Мисрил увкуссар: "ИлтIа хьун гъира бухьурча, гуж бутан багьайсса даврий зузу, шану чан бува. Мадукара аьгъусса (нагь куннасса) дукия, нацIушивуртту ва крахмал хIаламур. ХIачIия чан дува, хIачIаймунивунгу ссирка дутIлатIу (гьивчуя, къюмайтIутIуя ягу витуя дурмур)"»

 

МухIаммад Дибиров

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Лак Муфтийнащал хьунабавкьунни

Дагъусттаннал Муфтий щейх АхIмад -хIажи Аьбдуллаев хьунаавкьунни Лакрал райондал вакилтуращал ва имамтуращал. Лакрал райондалул администрациялул бакIчи Зураб Куччаевлун тIайлабацIу чIа тIий, Муфтийнал кIицI лавгунни чIярусса шиннардий райондалул бакIчину зий ивкIсса Юсуп МахIаммадовлул район...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...