ТIутIул мюнпат

ТIутIул мюнпат

ТIутIул мюнпат

Ссуттил чIумал дияйсса ахънилссаннувасса ца хъанай бур къюмайтIутIи. Му багьлагьиссар закат булун аьркинсса бакIлахъиярдавун. Закат – Заннал жуйва бивхьусса фаризасса бурж хъанай бур. Закат булайманал къушлий, хъусливу барачатшивгу дикIайссар.

Закат булайссар нисабрайн дирсса бакIлахъия ларсманал. Къюмай тIутIул нисаб хъанахъиссар 652 кило, мунияр чансса бакIлахъия дартIманай закат булаву ялув бакъассар.

Кьакьан бувайсса (кишмиш) журалул тIутIи бухьурча, миннул кIушиву дуцайссар кьакьан бувну махъ, нисабрайн диярча, закат булайссар, къадиярча закат ялув бакъассар. Кьакьан къабувайми буцайссар бусса куццуй.

КIяласса ва лухIисса тIутIи буманал закат булайссар миннул чан-чIявушиву хIисавравун ларсун. Масала, тIутIул щала бакIлахъиялул ххюва бутIул шанма бутIа кIяламур, кIива бутIа лухIимур буну, цинугу закатран 100 кило дулун багьлай бухьурча, кIяламиннул 60 кило, лухIиминнул 40 кило дулайссар.

Закат булунсса чIун дияйссар тIутIи бивукун. Бивссаннун ккалли бувайссар лухIи лавгмур. КIяла тIутIи бивссаннун ккаллиссар кIукIлу лавгукун.

Закатран булунсса бутIа хIисав бувайссар, миннуйн щин цукун дутIлай бивкIун бурив ххал бувну. Дурагу щин къадуртIусса, так гъаралуннил щинай ххявсса тIутIи бухьурча, миннуя ацIва бутIул ца бутIа (10%) закатран булайссар. Масала, бакIлахърулул 800 кило хьуну духьурча, закатран дулайссар 80 кило.

Щин дурцуну, насос дирхьуну, кьуви дурккун ххяххан бувсса тIутIуя булайссар кьува бутIул ца бутIа (5%). Масала, гайра 800 килорая закат хIисаврай дулун багьлалиссар 40 кило.

ДачIи чIумал гъаралуннил, дачIи чIумал залуннал дурцусса щинай ххяххан бувсса тIутIуя булайссар мукьцIалва бутIул шанма бутIа (7,5%). Масала, 800 килорая дулайссар 60 кило.

Нисабрайн дирсса тIутIул бакIлахъру дартIсса инсаннан кIулну бикIан аьркинссар гайннуву миски-гъаривминнал бутIагу бушиву. БакIлахъия дартIукун, гай бахханнин, буканнин, бардултгу бувцуну, ккал-хIисав дурну, закат циксса булун багьлай бурив ххал буван аьркинссар.

Закат къабуллуну бунува, цукунсса бунугу дунияллул бала бивну, тIутIи зия хьурча, гайннуя закат булаву ялув бакъассар. Амма залуннал баччибакъашиву дурну зия хьурча, закат булаву ганал буржну личIайссар. Масала, закат цила чIумал булун бюхълай бунува къабуллуну, тIутIигу зия хьурча, му баччибакъашивуну ккалли дувайссар.

Султан Аьлихiажиев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...