Гьарца зуруйнсса маслихIатру

Гьарца зуруйнсса маслихIатру

Гьарца зуруйнсса маслихIатру

«Рисалату Загьабия» ва «АтI-тIибуль-Малакию» тIисса луттирдаву бувсун бур шинал гьарца зуруй жула цIуллу-сагъшиву дуруччиншиврул бувну хъинмур.

 

Январь. Ва зуруй дяркъу дикIайнутIий, къашайшивуртту гьарзассар, инсаннал чурххаву флегма чIяруссар. КIюрххицIун ца-кIива хху кIирисса щинал хIачIаву ва кьинилул мутталий флегма дуккан дуваймар ишла даву хъинссар – сивак дуккаву, зума дугьаву ва м. ц. КIирисса тIабиаьтрал (естество) дукия дукаву ва дяркъусса тIабиаьт думуния личIлулну бикIаву хъинссар. ДарцIан дурсса нагь, шарда накIлия дурсса лагаву ва яттил дикI дукаву хъинссар. Хъинссар нацIумур дукаву – чассаг, ницI, пахлава ва м.ц., гайннул кIирисса тIабиаьт дунутIий, дякъийн данди дацIайссар. Январь зуруй ххюттукалун хъинссар ярксса мархха-ххатин – сельдерей, руккола. Дам бувсса хIаммамравун чIявуну буххаву хъинссар. ХIижама (кьуру бизаву) ва зуруй дурну къахъинссар, интту дан дитарча хъинссар.

 

Февраль. Ва зуруй кIюрххил зарядкагу дурну, чурхгу шювшуну, явш бивчусса кIирисса щин хIачIаву хъинссар. Лаччи, лелуххантрал дикI, кьакьан дурсса ахъулсса дукаву, чурххайх зайтун нагь дуккаву хъинссар. Балугъ, накI ва нацIу-кьацIу чан дуван аьркинссар.

 

Март. Ва зуруй ччимур дукия дукан бучIиссар кIиримур, дяркъумур, уртту, къалмуя дурмур, горчица, кишмиш тIутIи, нацIу-кьацIу, туршмур, къавахъ, нисварти, лаччи, иссиявт ва м.ц. Цаппара хIакинтурал маслихIат бувну бур мартрай туршмур, лаччи ва чимус чан бувну хъинссар куну. ДикI чIяру даву ва кIюрххил хьюмуну шавхьсса ккунук букаву хъинссар. Март – хIижама дуван ва чурх марцI буккан бан яла хъинмур барзри.

 

Апрель. Ва зуруйгу хIижама даву хъинссар, дурну махъ дяркъусса тIабиаьтрал дукия дукайссар: нисварти, кьая, бигь, хъюру. Апрельданий чурххал ххуйну кьамул бувайссар дару-дарманну, мунияту азарду хъин даврих къулагъас дурну хъинссар. ЧIявуну гьавалийн буккаву, гъелисса янналун кIанай куклусса лаххаву хъинссар. Дукралувун портулак (уртту), гьивч, цикорий, сура ва бигь гьарза даву хъинссар. Мукунма, хъинссар къюш дурсса ххюнчIа-къакъунттул дикI дукаву, дукралувух ссирка хIала даву, хIаммамраву чурххайх зайтун нагь дуккаву. ДачIраххюттуйн щин хIачIаву къахъинссар.

 

Май. Ва зуруйгу хIижама даву ва цIуллу-сагъшиву цIакь дувансса дарманну баву хъинссар. КIюрххил нисварти, пахлава букаву ва хIаммамравун буххаву хъинссар. Чурххайн гьава щун битайсса янна лаххаву хъинссар, цанчирча, интнил гьава цIуллу-сагъшиврун мюнпатссар. ЦIу бусса дукра ва хIайвандалул бакI-щикI дукаву къахъинссар. Му бакъассагу, накI хIачIаву чан дурну хъинссар, гужну мякь къахьурча. Дукра дуканнин зарядка даву къахъинссар.

 

Июнь. Ва зуруй кьакьан къабувсса балугъ букаву, кIюрххицIун накI хIачIаву мюнпатссар. Дуркуну хъинссар гъаттарал, кьяцлул, жагьилсса яттил, лелуххантрал дикI, нисвартти ва ахъулсса, туршсса дукия, щюлли уртту. Май зуруйгу хIижама дурну хъинссар. Аьгъусса дикI бюхъавай къадукайссар. Гуж бутаврия личIлулну бикIан аьркинссар.

 

Июль. Ва зуруй куклусса дукра хъинссар: туршсса сунув, кякан, хъюрт, къавахъ, кьяцлул дикI, чавахъ, къалпуз, цIулит ва м.ц. ДачIраххюттуйн дяркъусса щин хIачIаву хъинссар, дяркъусса щинавун бучIаву, накI хIачIаву мюнпатссар. Лаччи, цикорий ва цаймигу ярксса дукия къахъинссар.

Август. Шиккугу июль зурул маслихIатру биттур барча хъинссар. КIайннул ялун тарт накIгу ххи дан бучIиссар. Лякъа хьюму даймур август зуруй къахъинссар. Спорт чан дуван аьркинссар.

 

Сентябрь. Ва зуруй кIиришиву яларай дагьлай дачайссар, ссут дайдишайссар. Дуркуну хъинссар нацIушиву, жагьилсса яттил ва чIируннил дикI. Чурх марцI байсса дарманну бувну хъинссар. Къалпуз, нисварти, гъаттарал дикI къахъинссар. Къюш дурмур чан дан аьркинссар. ХIаммамравун буххавугу чан дурну хъинссар.

 

Октябрь. Ва зуруй дукралул ялун ахъулсса дукаву мюнпатссар, хаснура сунув, чассаг ва гьивхь. Хъинссар ницI, аьгъусса яттил ва лелуххантрал дикI. ДикIухун мархха-ххатин мюнпатссар: лаччи, кIяла жавж, иссиявт. Спортрахун багьан, янна гъелину лаххан аьркинссар. Цикорий, портулак ва яттил дикI къадукайссар, щин чанну хIачIайссар. хъинну аьркиншиву дакъахьурча дарурттугу къахъинссар.

 

Ноябрь. Ва зуруй дяркъу гуж шайссар, мунияту кьатуппай буккайни гъелину лаххан аьркинссар. ХIамамравун буххаву, чурххал вивалу марцI баву, гьарца кIюрххил кIирисса щинайн ххув учаву хъинссар. Гужсса аьркиншиву дакъанура хьхьувай дарув букаву ягу щин хIачIаву къахъинссар. Ярксса мархха-ххатин къахъинссар.

 

Декабрь. Бякъакъин ппалул янна лаххан аьркинссар. Ноябрь зурул маслихIатру декабрьданийгу биттур баву хъинссар. Лаччи, кIяла жавж, горчица ва цаймигу ярксса, тIабиаьт кIирисса дукия, гъелисса щин хъинссар. Кьяцлул, гъаттарал дикI, нисварти, хъюру къахъинссар. ХIижама дуллан къабучIиссар.

 

МухIаммад Дибиров

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...