ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

Инсаннан ва дунияллий Аллагьнал буллусса неъматирттава ца яла ххирамур – чурххал цIуллушивур. Бачияра ххал буваннуча цIуллушиву дуруччаврия жула диндалуву ци увкуну бурив. Бурганну МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттавун ва Кьуръандалул аятирттавун.

• Идавсил ﷺ увкуну бур: «Зул зула чурххал хьхьичIгу бурж (хIакь) буссар» (Ал-Бухари). Вай мукъурттийну МухIаммад Идавсил ﷺ жунма бувчIин бувну бур инсаннал чурх Заннаясса аманат бушиву ва мунил цIуллушиврул ялув бацIан аьркиншиву.

• МухIаммад Идавсил ﷺ цала асхIабтурай дюъ дирхьуну амру бувну бивкIссар, чIун дургьуну чурххал марцIшиву дуруччияра увкуну (михьру кьукьаву, ссирсилтту дакьин даву ва м.ц.). (АхIмад) • ЛичIи-личIисса азарду, цIуцIавуртту ппив хьун къадитаврихгу диндалуву къулагъас дурну дуссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Дукралийн уф маучара, тIахIунттувун ссихI мабигьара». Цамуниву тIий бур: «Дукра кананнин ва дуркуну махъ кару шюшайманай барачат бишинтIиссар».

• Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МарцIшиву – имандалул дачIир».

• Идавсил ﷺ бувсун бур лахъайсса азарданул яржа бивсса чIумал буван аьркинмургу. Имам Ал-Бухарил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Ца шагьрулий азар ппив хьуну нанисса баярча, тиккун малагари, тиккусса халкьгу шагьрулува буккан къааьркинссар». Ва хъанай дур инсаниятрал тарихравусса цалчинсса карантиндалул низам.

• Абу Гьурайрал бувсун бур цала дянивату инсан ивкIусса чIумал Идавсил ﷺ га анаварну гьаттаву уччин амру байва, куну. Ва амрулувугу цIуллушиву дуруччавринсса, азарду ялун личин къадитавринсса насихIат бур.

• ЦIанасса заманнай диетологтурал тасттикь буллай бур дукра чIяру даврил, уччиннин за канакаврил инсаннал чурххан зарал биян бувайшиву. 1400-хъул шиннардил хьхьичIва Кьуръандалуву ва хIадисирттаву баян бувссар дукра чан дуван аьркиншиву. «АлБакьара» суралул 172-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Заннал зунма буллусса хIалалсса неъматру канаки, щукрулий бикIи, зува Аллагьнайн ﷻ мютIину бухьурча». Цайми аятирттаву тIий бур (мяъна): «Исрапшиву дувайми – щяйтIантрал уссурвалли…» (сура «Ал-Исраъ»). «Аллагьнал ﷻ зунна хIалал дурсса дуки-хIачIиялия неъмат ласияра, амма чIяру мадулларди» (сура «Ал-Аъраф»).

• Идавсил ﷺ увкуну бур (мяъна): «Адамлул арснал (инсаннал) лякъа дукралул дуцIин дуллан къааьркинссар. БархI тIайла бувансса гуж булунсса дукра дукарча гьассар. Мунияр ххишаласса дукан ччиманал лякьлул шанма бутIул ца бутIа дукиялул буцIин бувача, ца бутIа – щинал, цагу – бачIва (ссихI бигьин) кьабитича». (АхIмад, Тирмизи)

• МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтурайн амру бувайсса бивкIссар зула оьрчIру цичIав къадуллай къабивтун, физкультуралух, чIатIаракI ритаврих, дучри ххяххан буваврих, щинавух гьузун лахьхьаврих машгъул бувара увкуну. Идавс ﷺ цувагу мудан дирисса шаттирдай занан икIайва тIар.

• Азар ппив хьун къадитаврил хIакъиравусса Идавсил ﷺ насихIатруну ккалли буван бучIир кIюрххил бизайхту кару шюшаву, хъугьу ягу аьнч тIисса чIумал кьацIлил хьхьичIух зад дугьаву ва м.ц.

• Чаклин биссаву, лас ва щар цачIун хьукун чурх шюшин аьркиншиву – вай кьяйдардавугу инсаннал цIуллу-сагъшиврун хайр бакъа зарал бакъассар.

МУХIАММАД АХIМАДОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...