НАСИХIАТ

НАСИХIАТ

Азандалул ххирашиву

Фаризасса чак булланнин хьхьичI, чаклил чIун хьувкун, «акбар» учаву хъинссар, суннатссар. ХIатта, фарзу-кифаяр тIийгу бур, цанналвагу къачирча циняв шяраву буцири бунагьралун багьайссар тIий.

Му цуппагу Идавс ﷺ Маккалив уна дин-ислам цIакь хьуннинма тIий бивкIссар. «Акбар» учаву – бусурманшиврул лишанни. Му учайманан даражагу, чиригу хъунмассар. Дунияллий «акбар» тIий бивкIмий Кьиямасса кьини гьаттаватугу «акбар» тIий бизантIиссар. Кьиямасса кьини Алжаннул лаххия идавстурал хъирив миннал лаххантIиссар. СиратIрайх лахъайний ттиркьюкьиякьутирттал чIюлу бувсса дучри бикIантIиссар мий буртти бикIан. Гьарцаннал шафааьт мукьцIалазаруннайн биянтIиссар. Кьиямасса кьини Билал-асхIабнал ﷺ ца варанттуйн лавхъун «акбар» учинтIиссар. Яла, мугу, цайми салихIсса будунталгу идавстурал хъирив гъазитуращал Алжаннавун буххантIиссар. «Акбар» тIун бивкIукун ссавнил хьулурду Аьрширайн бияннин тIитIайссар. Мунил чIу бавну чакру бувцириннал чирирду му увкунангу бикIайссар. Мунил чIу бавсса гьарца задрал: инсан икIу, жин бикIу, жанавар бикIу, аьрщи-чару дикIу, хIатта, чапуртуралгума барашинна дувантIиссар Кьиямасса кьини.

«Акбар» тIун бивкIукун, мунил чIу къабаяншиврул щяйтIан лихъайссар зувира майлданул (мильданул) манзилданий. ХIатта, ххюва «акбар» Аллагьнахлуну ﷻ учирча, му увкуманал цаняв бунагьру багъишла битайссар. Акбар учаврил даражагу, чиригу халкьуннан кIулссания, турдащал билланссия «на учинна» тIий ца, «на учинна тIий» цама. Сайки чакливу имамшиву дурмананнияр мунан даража хьунмассар тIийгума бур, чIявуссаннан чIу бавну мюнпат хъунмасса бунутIий. «Акбарданул» чIу бавманалгу му хъун бувну, хIурмат бувну, муних вичIи диширча хъинссар. ХIатта, муних пикри бакъашиву дурну, вичIи кьадирхьуну, азандалул чIу баллай буна ихтилат булларча, мунава иман дуккаврия нигь дуссар. «Акбар» тIиманах вичIи дирхьуну, мунал увкумур тикрал бувангу суннатссар.

Амма «хIайя аьла ссалагь» увкукун «ла хIавла ва ла кьуввата илла биллагь» учинссар. «ХIайя аьлал фалахI» увкукун «Маша Аллагьу кана, ла хIавла ва ла кьуввата илла биллагь» учинссар. КIюрххил «акбарданийгу» «ассалату хайрун мина-н-навм» увкукун «садакьта ва барирта» учайссар. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Азан тIиманал кумур мунал хъирив тикрал бувманал танануксса чири бикIантIиссар» – куну. Шяраву, шагьрулий кIивашанма мизит бухьурча, гьарца мизитирттаву учавугу суннатссар. Будунтал, азанну чIявуссаксса балалду чан шайссар. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Азан ккалайсса будунтал гьарзану бусса шагьрулий, сайки дяркъу чанну хъанан дикIайссар» – куну».

«ГЬУНЧIУКЬАТIАН»

Аллагьная ﷻ рязиманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар

Аллагь Тааьла Цала лагъная рязишиврул лишан – му лагъ Занная рязину икIавури. Кьуръандалуву увкуну бур: «Аллагь минная рязину уссар, мигу Аллагьная рязину буссар». («Ал-Байина» суралул 8-мур аят).

Ца муриднал цала усттазнахь увкуну бур: «Ттулла дакI Аллагьная ﷻ рязину ляркъусса чIумал ттун кIул шай Аллагь ﷻ ттуятува рязину ушиву». Усттазнал куну бур: «Ттул арс, му хъинну ххуйсса аьмал бур». Аллагь Тааьланал Муса u идавсичIан илгьам гьан бувну увкуссар: «Да Имраннул арс, мяйжаннугу Ттул рязишиву дуссар винма нясив бувмуния ина рязи шавриву.

(“САЛИХIМИННАЛ ТIАБИАЬТ”)

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...