Уздансса тIул-тIабиаьт

Уздансса тIул-тIабиаьт

Уздансса тIул-тIабиаьт

Идавсил ﷺ тIул-тIабиаьт, хасият Аллагьнал ﷻ ляличIину кIицI ларгун, «бюхттулсса хасият» куну кьимат бивщуну бур. Укуннасса цIа Заннал дуллуну дур Кьуръандалун.

Идавсил тIабиаьтраву бивкIссар циняв хьхьичIсса идавстурал тIабиаьтрал даражартту: НухI идавсил щукру, Ибрагьим идавсил u Заннащалсса дусшиву, Муса идавсил дакIмарцIшиву, Исмяил идавсил буллусса махъ бацIан бавриву тIайлашиву, Аюб идавсил ва Якьуб идавсил ссавур, Давуд идавсил халкь марцI бувансса хIучча лякъаву, Сулайман u ва Ися u идавстурал нач-ламус (иминшиву) ва гайми циняв идавстурал хъинсса хасиятру.

Мунил хIакъираву Кьуръандалуву Аллагьнал увкуну бур МухIаммад Идавсихь ﷺ (мяъна): «ТIайласса ххуллийх ачу хьхьичIвасса идавстурал хъирив». “ТIайласса ххуллу” тIисса мукъурттил мяънагу – Аллагь ﷻ кIул аврил ххуллу къатIиссар, цанчирча, кIул шаву хъарссар цаманал хъирив ачаврин. Мурив жула Идавсин ﷺ лайкь бакъассар. Мукунма, шикку гъалгъа шариаьтрая бакъар, МухIаммад Идавсил ﷺ шариаьтрал гайми идавстурал динну лиххан дурссар. «ТIайласса ххуллийх ачу» тIисса мукъурттил мяйжансса мяъна – гай идавстураву диркIсса хъинсса тIул-тIабиаьтру ласи тIиссар. Му куццуй, Аллагь Тааьланал МухIаммад Идавсихь ﷺ амру бувссар гай циняв идавстурал хъинсса хасиятру цачIун дува увкуну. Мукун лахъсса даражалийн къаивссар цавагу цама идавс.

Муниятури Аллагьнал ﷺ МухIаммад Идавс ﷺ кIицI лавгсса ляличIисса тIабиаьтрал заллу куну. Аьрифунтуравасса цаннал мунил хIакьираву увкуну бур: Гьарцама идавснал авуршив дуссар, Цинярда цачIунссар так МухIаммадлуву e. Идавсил ﷺ хасиятрая цIувххусса чIумал Аишатлул дуллусса жавабраву ялув чивчумунил мяъна жям дурну дур: «Ганал хасият Кьуръан бия», – увкусса. Вай мукъурттил мяънагу – Идавснаву ﷺ диркIссар Кьуръандалуву кIицI ларгсса циняв цIа дувансса хасиятру ва Кьуръандалул къадагъа дирхьумуния марцIсса ивкIссар. Цамур хIадисраву бувсун бур Аьишатлул укунсса жаваб дуллушиву: «Ина къабувккусарив Кьуръандалул аятру (мяъна): “ТалихIрайн бувкссар чакливу хIалимсса, аьркин бакъасса гъалгъарду къабувайсса, багьайсса куццуй закят булайсса, хIараммуния цала аьврат дуруччайсса халкь. Миннай аьйб рищун къашайссар. Цала мурадру цамур куццуй щаллу буллалими (чил хъаннищал) – хIалалмунил дазурдава буклакиссар. ТалихIрайн бувкссар цачIара аманатран кьадиртмур ядувайми, дурсса икьрал (кьутIи) дуруччайми, чакру цила чIумал бавриву кьянкьашиву дувайми. Миннан Фирдавс-алжан булунтIиссар, абадул-абадлий гиву бикIан” («ал-Муъминун» суралул 1-11 аятру).

Вана укунссар Идавсил ﷺ тIул-тIабиаьт». Вай аятирттах вичIи дихьлахьиминнан дакIнин бутлай бур Идавсил ﷺ узданшивруя: иман – дакIнил тIабиаьтрал аслу-гьанур; чак – чурххал тIабиаьтрал гьану; закят – хъуслил тIабиаьтрал гьану; чил хъаннищал кьирият дуруччаву; аманат дурмур дуруччаву ва буллусса махъ бугьаву. Вай аятирттаву Аллагь Тааьланал кIилва кIицI лавгун бур чак баву, мунил агьамшиврух ва куртIсса мяъналух къулагъас дуллай.

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...