Закатрал агьамшиву

Закатрал агьамшиву

Закатрал агьамшиву

Хъуслия закат буккаврия цуксса чIявуну бусларчагу, мунил агьамшиву инсантурал щаллуну бакIравун ласлай бакъар. Аллагь Тааьланал Кьуръандалуву чак баврия бусласисса чIявуми аятирттаву чара бакъа закат булавриятугу чивчуну бур: «Зу булувара чак ва булуккияра закат», – куну бур. Мува куццуй, Исламрал гьанурдал хIакъиравусса хIадисирттаву увкуну буссар: «Исламрал гьану – ххюва задри: шагьадат (ашгьаду алла илагьа иллаЛлагь ва ашгьаду анна МухIаммадан расулуллагь), чак баву, закат буккаву, зума дугьаву, каши думанал хIаж баву». Шичча жунма бувчIлай бур закат буккавугу хъинну агьамсса, чара бакъа биттур буван аьркинсса бурж бушиву.

Кьуръандалуву увкуну буссар (мяъна): «Муси ва арцу цачIун дуллай, амма ми Аллагьнал ﷻ ххуллий харж къадуллалиминнахь дуржагьравун бухханшиву бувсун «ххари» бува» (сура «ат-Тавба», аят 34).

Гъаттараятту бусса инсаннал буржри закат буккаву. Масала, мукьцIалва яттил хIайван бусса инсаннал шинай ца булун аьркинссар миски-гъаривнан. Ттуршлий кьуния цава хьувкун, кIива булайссар, шанттуршва хьувкун шанма булайссар, мукьттуршунния мукьва, ххюттуршунния ххюва ва мукунма гихунмайгу. Масала, инсанначIа яттил аьдад мукьцIалуннийн дирсса чIумалния гихунмай гайннувасса ца хIайван ганал бакъарча, миски-гъаривналли. Га хIайванналул заллу мискинталли. Ятту-гъаттарая закат къабуллай ивкIманан танмихIран Кьиямасса кьини гай хIайвант бувкIун хъиртту щилай, лув увтун ккуччу уллай аьзав дувантIиссар, куну бур хIадисраву.

Жунма кIулну бикIан аьркинссар садакьалул ва закатрал дянивгу личIийшиву душиву. Закат – му чара бакъа булун аьркинсса буржри, къабулун ихтияр дакъассар, къабуллума хъун бунагьравун агьайссар. Садакьа тIурча, гьарцаннал цала кашилух бурувгун ягу булунссар, ягу къабулунссар. Садакьа къабувманай бунагь бакъассар, амма буварча чири шайссар.

Закат къабулайсса кIанттай гъарал чанну лачIайссар, куну бур хIадисраву, ми кIанттурдай яхъанахъисса хIайвант, жанаварт бакъассания, мукунсса кIанттурдай дурагу гъарал къалачIунтIиссия, куну бур. Амма аькьлу бусса бусурманчув кIай аятирттаву ва хIадисирттаву кIицI лавгсса танмихIрал нигьа усан къауварчагу, мунан ва хIадис биял хьун аьркинссар: «Лаххия дакъасса бусурманчувнан янна дуллуманал щюллисса Алжаннул яннарду лаххантIиссар, ккашилсса бусурманчув дукан увма Аллагьнал ﷻ алжаннул дукия дукан увантIиссар, мякьманан хIачия дуллума Алжаннул шараб хIачIан увантIиссар». Имам аль-Бухаринал луттиравусса хIа-дисраву бувсун бур кIия малаик ушиву дуаь дуллалисса. Цаннал укунсса дуаь дувайссар: «Я Аллагь, ка тIиртIусса, чумартсса инсаннал хъус гьарза дува». Ваманал учайссар: «Я Аллагь, мяшманал хъус зияхьуннав, маэшат къума хьуннав», – куну. Цаманан кумаг бувайма кIа цалчинма малаикнал дуаьлухун агьлай ур. Мяш хьуну, бахилшиву дурма кIилчинманал дуаьлухун агьантIий ур. Жунма кIулсса куццуй, малаиктурал дуаь Аллагьнал ﷻ щак бакъа кьамул дувайссар.

Ялагу хIадисраву увкуну буссар: «Ва дунияллий бусурманчув захIматшиврува уккан кумаг бувма, Кьиямасса кьинилул захIматшивруща ххассал хьунтIиссар». «Аллагьнал ﷻ лагъ цала диндалул уссин кумаг буллай уссаксса Аллагьгу ﷻ мунан кумаг буллай икIантIиссар».

Жунма ххал хъанай бакъахьурчагу, жула чIаххурай, шяраву, шагьрулий буссар чIявусса мискинтал, ятинтал, къатта-къуш бакъа ливчIми. Мукунсса халкь мизитирттавунгу бучIай, нюжмар кьини цанна арцу датIин кумаг бувара, тIий. ЧIалай бикIай ми хъинну начну бушиву, амма цамур бан-бит къалявкъуну имамтурачIан занай бур. Миннаща бюхълай бакъар цала оьрчIан дуки-хIачIия, янна-ка ласун. Циванни ми мукун занази буван? Гьарцаннал багьайсса куццуй закат булайсса бивкIссания, миннангу мукун арцу датIлай занан къабагьантIиссия!

ЦIана Дагъусттаннал чIявуми районнай зий бур фонд «Инсан». МинначIа дуссар мискинтурал цIарду, адресру дусса сияхI. ФондрайхчIин закат булун къаччай, ягу вихшала дакъа ухьурча, шайссар ми сияхIру ларсун, мискинчувнал шаппай закатрал кумаг биян буван. Мукун бувайманан ккаккантIисcар цала дуллалимунил агьамшиву. Мискинтурал симандалийсса ххаришиву ххал хьувкун мунан бувчIинтIиссар закат булаврил цукун хъуннасса даву дуллалиссарив. Миннал мунаха дакIнихтуну дуаь дуллантIиссар, Аллагьнал ﷻ мунал маэшатраву барачатшиву, тIайлабацIу хьуннав, тIий. Мукунсса чIумал мискинтурал дакIурдива хIусудшиву, дакIмяшшивугу лагайссар.

Ца хIадисраву увкуну бур: «Вай задру булларча, ттул умматрал ялун баларду биянтIиссар:

• Бусурманнал (жяматрал) хъуслилсса бувайма миннуя цаннагу ласлай ухьурча;

• Аманатран (ядуван) кьадиртмур цанна дитлай бухьурча;

• Закат булаву ялув дирхьусса, захIматсса аьчIану ккалли дулларча;

• Адимина цала щарссаних вичIи дихьлай, ниттийн мютIий къахъанарча;

• Инсан цала дуснаха хIурмат буллай, буттайн адав къадулларча;

• Мизитирттаву чIу лахъ бувну гъалгъа тIурча (бястру ягу дунияллул ихтилатру буллай);

• Яла оьккими бакIчиталну битларча;

• Инсаннаясса нигьал цIаний мунаха хIурмат булларча;

• ХIантту хIачIларча;

• Арамтурал сунттул янна лахларча;

• Балайчитал сий думийну ккалли булларча;

• ХьхьичIава бивкIминнайн (буттал буттахъайн) нааьнарду дулларча, аьйрду ришларча» (Тирмизи).

Каши думиннал дакIурдивун Аллагьнал ﷻ чумартшиву дулуннав, жула чIаравминнай аякьа дуллан хъама къабитаннав, амин!

АхIмад Рамазанов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...