Заралсса кьяйдарду

ОьрчIру тарбия бувайни ишла дуллалисса цаппара кьяйдардал бюхъайссар миннал психологиялийн щавщи биян буван ва оьрмулухун хъама къабитансса тIааьн бакъасса асарду загьир буван. Ца-цал нитти-буттахъал цахьва цIуххирча кьянкьану тарбия буллалиссару тIий, балугъравун бухлаххисса оьрчIал дакIнивун кьутIинсса асарду кьабитай.

Ялавай кIицI лаганну оьрчIру тарбия бувайни заралну дацIлацIисса цаппара кьяйдарду;

1. КъабучIиссар хъиннува оьрчIал ялув бацIлан. Гьарица шаттирал хъирив бивзун, авара буллай бивкIсса оьрчIру хъуни хьувкун, хьхьарасса хасият дусса, цайнма цивппа вих бакъасса бикIайссар.
2. КъабучIиссар хъиннура аякьа дуллай, оьрчIру цIаних буккан буллан. Масалдаран, оьрчIан дакIнийн багьмур, ччан бивкIмур най бунува щаллу булларча, минная лайкьсса тарбия дусса инсантал къабуккантIиссар. Мукун, аякьа дуллай, хъихъи бувну хъуни бувсса оьрчIру, цалвасса цивппа буван къакIулнува аьдат хьун бюхъайссар.
3. Аякьа дакъашиву. Нитти-буттал иш багьний ххира-ххуй къабувну, аьркинний цIа къадурну, дагьайсса куццуйсса аякьа къадурну хъуни бувсса оьрчIру оьрмулийн къаччан бивкIсса, цайминнал чулухунмай баччи-бакъулшиву дусса бикIайссар.
4. ДакIнийн багьмур буллалаву. ОьрчIан дакIнийн багьмур буллалаврийн бувну, аьдат хьуну мукунсса оьрчIру бикIайссар пикри бакъасса, баччибакъулшиву дуллалисса ва дакIнийн багьмур къабувну паракьат къашайсса.
5. Хъиннува рахIму-цIими бакъашиву ва оьсса тарбия дуллалаву. Нигьай бавкьуну тарбия буллалисса оьрчIру, хъуни хьувкун цайнма цивппа вих бакъасса, иш багьсса кIанттурдай кьянкьа-кьурчIину хIукму буван сикъавсусса бикIайссар.
6. Нитти-буттая мудан нигь душиву. Агана, нитти-буттал оьрчIал дурсса тIулданун цIа дуван аьркинсса кIанттай, танмихI бувну бухьурча, му икIантIиссар мудан тIайламур ва къатIайламур цанния ца личIий буван къахъанай таш-вишну ливчIун. Мукунсса оьрчIру пикрирдал кьуцIу буллай, цалий бацIан къакIулсса шайссар.
7. ОьрчIру цанная ца личIий буллалаву. Агана, нитти-буттал ца оьрчIах личIийсса къулагъас дулларчан, гайминнан му чунчу шайссар ва оьрмулухун хъама къаритансса къаччан бикIру личIайссар.

Ялув кIицI лавгсса цинярда кьяйдарду заралну дацIлай дур оьрчIру тарбия баврин. Хъинмур цир, гьарица ишираву кьаралданий, тIайламур ххуллу язи бувгьуну оьрчIан тарбия дулаву, жула Идавсил ﷺ жунма лахьхьин буллай ивкIсса куццуй. Жарир бин Аьбдуллагьлул бувсусса куццуй, МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цайми инсантурал чулухунмай цIими бакъасса инсантал Аллагьнал ﷺ танмихIрая мурахас къабувантIиссар» (Бухари, Муслим)

Мукунма, Абу Гьурайрал бувсун бур: «Ца ппурттуву, МухIаммад Идавсил ﷺ Аль-Аькьра бин ХIабислун чIалай цала душнил арс ХIасаннуйн ппай увкуну, ххира увну ур. Аль-Аькьрал увкуну бур Идавсихь e: «Ттул уссар ацIа арс, амма на миннайн цалвагу ппай къаувкуссар». МухIаммад Идавсил ﷺ мунахгу урувгун, жаваб дуллуну дур: «Цайми инсантурал чулухуннай дакI-цIими бакъасса инсаннай Аллагьналгу ﷺ рахIму-цIими къабувантIиссар» (АхIмад, аль-Бухари Муслим). Щак бакъа учин бюхъанссар, дакIцIими бусса нитти-буттал оьрчIругу миннахава лавхьхьусса, рахIму-цIими бусса, лагма ялттунал хIурмат-изат бусса хьунтIишиву.

АЬБДУЛЛАГЬ МАХIАММАДОВ