Ряхра зума

Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.

 

Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив ялагу ряхра зума дугьавриву цукунсса хIикматшивури дусса? Мунил хIикматру чIяруссар. Щаллусса зуруй ссавур дуллай, дукра чанну канай бивкIсса инсантурал нафсран ччан бикIайссар цакуну чIярусса дукра дукан. Мукунсса чIумал цIунилгу зума дугьаву нафсиран хъинну захIматссар. Мунин бувну, Шавваль зуруй цалва нафсрайн къарши увккун, Аллагь ﷻ рязи увну зума дугьаврихсса чири хъинну хъунмассар. Абу Аюб аль-Ансариная бувкlсса хIадисраву МухIаммад Идавс ﷺ тIий ур: «Рамазан зуруй зумагу дургьуну, хъирив Шавваль зуруйгу ряхва гьантта бувгьуманан щалла шинай зума дургьуссаксса чири буссар» (Муслим). Шавваль зурул ряхва гьантта ва щалва Рамазан барз цинугу 36-ва гьантта хъанай бур. Вай зувиллий ряхва гьантлий зума дургьуманан мукун хъунмасса чири циван буссарив жунма бувчIлай бур цамур хIадисрава. Ибну Аьббас буслай ур Идавсил ﷺ увкушиву: «Хъинсса даву дуван ният дурну, амма му дуван къавхьуманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Хъинсса аьмал бан ниятгу дурну, му аьмал бувманан АллагьналацIва хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бан ният дурну, амма къабувманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бувансса ниятрай му тIул дурманан так ца бунагь чичинтIиссар» (Бухари, Муслим). Ва хIадисрава жунма бувчIлай бур бусурманчувнал бувсса гьарца хъинсса аьмалданух ацIлийнусса чири бикIайшиву. Мунияту, гай зувилли ряхрагу зумалух ацIлийнусса чири бухьувкун, цинугу шанттуршлий ряхцIалва гьантлий зума дургьуссаксса чири хъанай бур. Мунияту, вай суннатсса зумарду даин дугьайсса инсаннал оьрмулухун зума дургьусса кунмасса чири бикIантIиссар.

Рамазан ва Шавваль бакъасса цайми зурдардивасса 36 гьантлий зума дургьуманангу щалла шинай дургьуссаксса чири бикIантIиссарив куну цIуххирча, мунин аьлимтурал укунсса жаваб дуллай бур: Рамазан ва Шавваль зурдардий дургьусса зувилли ряхра зумалух щаллусса шинай фаризасса зума дургьуссаксса чири буссар, цайми зурдардивасса вайкссава гьантрай дугьарча, шинай суннатсса зума дургьуманануксса чири чичайссар. Жунма кIулли фаризасса аьмалланухсса чири суннатмунихссаннуяр цукссагу хъунмасса бушиву. Мунияту Шавваль барз ита къабавкьуну, жунма Ахиратлуву мюнпатну лякъинмур барча хъинни.

Ялагу цIухлан бикIай, Рамазан зуруй фаризасса зума къадугьлай ивкIсса инсаннан Шавваль зурул гьантрай суннатмур дугьан бучIиссарив тIий. Аьлимтурал тIимунин бувну, Шариаьтрал кьамул байсса оьзру-сававрайну фаризасса зумарду кьадиртманахь Шавваль зурул суннат-зумарду дугьан ихтияр дуссар, дургьунугу хъинссар. Аммарив Шариаьтрал кьамул къадайсса сававрайну Рамазан зуруй фаризасса зумарду къадургьунна ливчIманай ялувссар Шавваль зуруй суннатсса зумарду къадургьуну, лирчIсса фаризамий хъирив лахъан, суннатсса дугьан хIарамссар.

Шавваль зуруй зумарду куннил хъирив ку къадугьарчагу, сунна биттур бувссанун ккалли шайссар, му сунналул чIун Шавваль барз къуртал хьуннин дикIайссар. Амма яла ххирамур чIун – Зума ритавал кьинилул гьунттимур кьини айивхьуну, куннил хъирив ку дугьавури. «Бужайрами» тIисса луттираву чивчуну бур Шавваль зуруй суннатсса зумардан кIанай хьхьичIсса шиннардий къадургьуну лирчIсса фаризасса зумарду хъирив лахъларчагу, миннухлу суннатрахсса чиригу чичайссар, тIий.

Аллагьнал ﷻ кумаг баннав Шавваль зуруй зума дугьлай, шинай дургьуссаксса чири ласун. Амин.

 

 

Кьурбан Аьлиев

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...